{"id":4878,"date":"2025-12-27T18:50:53","date_gmt":"2025-12-27T17:50:53","guid":{"rendered":"https:\/\/www.ministranci.katowice.pl\/?page_id=4878"},"modified":"2025-12-27T18:59:23","modified_gmt":"2025-12-27T17:59:23","slug":"szaty-liturgiczne","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.ministranci.katowice.pl\/?page_id=4878","title":{"rendered":"Szaty liturgiczne"},"content":{"rendered":"\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Szaty liturgiczne zwane tak\u017ce paramentami (od paramenta \u2013 szaty ozdobne) pocz\u0105tkowo nie r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 od odzie\u017cy \u015bwieckiej u\u017cywanej od \u015bwi\u0119ta. R\u00f3\u017cnice wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 pocz\u0105wszy od VII-IX wieku. \u015aredniowieczna symbolika szuka\u0142a zwi\u0105zk\u00f3w szat liturgicznych z osob\u0105 Jezusa Chrystusa, b\u0105d\u017a te\u017c z Msz\u0105 \u015awi\u0119t\u0105. Od XI w. do modlitw odmawianych przy wk\u0142adaniu szat liturgicznych wesz\u0142a symbolika o charakterze moralnym. W szatach tych symbolika widzi cnoty, jakimi odznacza\u0107 si\u0119 maj\u0105 ci, kt\u00f3rzy je nosz\u0105.<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><br>W zgromadzeniu liturgicznym rozmaito\u015b\u0107 szat jest znakiem zewn\u0119trznym r\u00f3\u017cnych funkcji wynikaj\u0105cych z r\u00f3\u017cnych stopni \u015bwi\u0119ce\u0144 i pos\u0142ug liturgicznych: \u201eW Ko\u015bciele, kt\u00f3ry jest Cia\u0142em Chrystusa, nie wszyscy cz\u0142onkowie spe\u0142niaj\u0105 jednakowe czynno\u015bci. Ta r\u00f3\u017cno\u015b\u0107 funkcji w sprawowaniu kultu ukazuje si\u0119 zewn\u0119trznie przez r\u00f3\u017cno\u015b\u0107 szat liturgicznych. Dlatego te szaty powinny by\u0107 znakiem funkcji w\u0142a\u015bciwej ka\u017cdemu z pos\u0142uguj\u0105cych. Poza tym szaty liturgiczne powinny podkre\u015bla\u0107 pi\u0119kno czynno\u015bci liturgicznych\u201d OWMR w nr 297.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Szaty liturgiczne:<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Humera\u0142<\/li>\n\n\n\n<li>Alba<\/li>\n\n\n\n<li>Kom\u017ca<\/li>\n\n\n\n<li>Pasek (cingulum)<\/li>\n\n\n\n<li>Stu\u0142a (orarium)<\/li>\n\n\n\n<li>Ornat<\/li>\n\n\n\n<li>DalmatykaKapa<\/li>\n\n\n\n<li>Biret<\/li>\n\n\n\n<li>Manipularz<\/li>\n\n\n\n<li>Dystynktorium<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><br><strong>Insygnia i szaty biskupie:<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Mitra<\/li>\n\n\n\n<li>Tiara<\/li>\n\n\n\n<li>Piuska<\/li>\n\n\n\n<li>Pier\u015bcie\u0144<\/li>\n\n\n\n<li>Pastora\u0142<\/li>\n\n\n\n<li>Pektora\u0142<\/li>\n\n\n\n<li>Paliusz<\/li>\n\n\n\n<li>Rokieta<\/li>\n\n\n\n<li>Mucet<\/li>\n\n\n\n<li>Racjona\u0142<\/li>\n\n\n\n<li>Mantolet<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Szaty liturgiczne<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Humera\u0142<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Jego nazwa pochodzi od \u0142aci\u0144skiego humeri \u2013 ramiona. W \u015bwietle aktualnych przepis\u00f3w liturgicznych humera\u0142 jest strojem dowolnym. OWMR w nr 298 m\u00f3wi: \u201eJe\u017celi alba nie os\u0142ania dok\u0142adnie zwyk\u0142ego stroju ko\u0142o szyi, przed w\u0142o\u017ceniem alby nale\u017cy na\u0142o\u017cy\u0107 humera\u0142\u201d.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Humera\u0142 wywodzi si\u0119 ze staro\u017cytnej chusty noszonej na ramionach i szyi przez ludzi nale\u017c\u0105cych do wy\u017cszych warstw spo\u0142ecznych. Cz\u0119\u015bci\u0105 szat liturgicznych sta\u0142 si\u0119 dopiero w IX w. we Frankonii.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Dzisiaj przedstawia si\u0119 on jako niewielka chustka z lnu lub innej tkaniny szlachetnej, naturalnej lub syntetycznej, odpowiadaj\u0105cej powadze i \u015bwi\u0119to\u015bci liturgii (KL 128).<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Symbolika w humerale widzia\u0142a najpierw chust\u0119, kt\u00f3r\u0105 Chrystusowi zawi\u0105zano oczy, gdy si\u0119 z Niego naigrawano. Symbolika za\u015b zawarta w modlitwie przeznaczonej do odmawiania przy jego wk\u0142adaniu, widzia\u0142a w nim \u201ehe\u0142m zbawienia\u201d (Ef 6,17; l Tes 5,8).<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Kap\u0142an wk\u0142ada\u0142 humera\u0142 najpierw na g\u0142ow\u0119, a potem dopiero owija\u0142 nim szyj\u0119. He\u0142m zbawienia mia\u0142 strzec kap\u0142ana przed z\u0142ymi my\u015blami tak w czasie liturgii, jak i poza liturgi\u0105, a tak\u017ce przed z\u0142ymi s\u0142owami wydobywanymi z gard\u0142a, owijanego humera\u0142em.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Alba<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Alba jest d\u0142ug\u0105, bia\u0142\u0105 szat\u0105, si\u0119gaj\u0105c\u0105 do kostek, z d\u0142ugimi r\u0119kawami. Taka ukszta\u0142towa\u0142a si\u0119 we wszystkich obrz\u0105dkach ze staro\u017cytnej tuniki, noszonej tak przez m\u0119\u017cczyzn jak i przez kobiety.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">W krajach gor\u0105cych do dnia dzisiejszego nosi si\u0119 podobn\u0105 szat\u0119. Tradycyjnie sporz\u0105dzano j\u0105 ze lnu. Obecnie u\u017cywa si\u0119 tak\u017ce innych, bia\u0142ych tkanin.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Nazwa \u201ealba\u201d wywodzi si\u0119 w\u0142a\u015bnie od jej bia\u0142ego koloru: \u0142aci\u0144skie albus oznacza bia\u0142y. Alba jest symbolem czysto\u015bci duszy b\u0119d\u0105cej w stanie \u0142aski u\u015bwi\u0119caj\u0105cej, zdobytej przez krew Baranka (Ap 7,14), kt\u00f3rej nagrod\u0105 b\u0119dzie uwielbienie w niebie.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">OWMR m\u00f3wi o albie: \u201eSzat\u0105 liturgiczn\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 dla duchownych i ministr\u00f3w wszystkich stopni jest alba, przepasana w biodrach paskiem, je\u017celi nie jest uszyta w taki spos\u00f3b, \u017ce przylega do cia\u0142a nawet bez paska. Alb\u0119 mo\u017cna zast\u0105pi\u0107 kom\u017c\u0105, ale nie wtedy, gdy si\u0119 wk\u0142ada ornat lub dalmatyk\u0119 lub gdy zamiast ornatu czy dalmatyki nak\u0142ada si\u0119 sam\u0105 stu\u0142\u0119\u201d.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Modlitwa przeznaczona do odmawiania przy jej ubieraniu m\u00f3wi: \u201eWybiel mnie, Panie, i oczy\u015b\u0107 serce moje, a\u017cebym we krwi Baranka wybielony, m\u00f3g\u0142 zas\u0142u\u017cy\u0107 sobie na rado\u015b\u0107 wieczn\u0105\u201d. Symbolika \u015bredniowieczna w albie widzia\u0142a r\u00f3wnie\u017c bia\u0142\u0105 szat\u0119, w kt\u00f3rej Herod na po\u015bmiewisko kaza\u0142 ubra\u0107 Chrystusa.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Kom\u017ca<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Kom\u017ca jest skr\u00f3con\u0105 alba o szerokich r\u0119kawach. Najpierw, do IX wieku u\u017cywano jej w ch\u00f3rze, czyli podczas odmawiania liturgii godzin, a od XIV w. tak\u017ce do tych wszystkich czynno\u015bci liturgicznych, dla kt\u00f3rych alba nie by\u0142a wyra\u017anie przypisana. Obecnie \u201enie mo\u017cna u\u017cywa\u0107 kom\u017cy zamiast alby, gdy wk\u0142ada si\u0119 ornat, dalmatyk\u0119 lub gdy zamiast ornatu czy dalmatyki nak\u0142ada si\u0119 sam\u0105 stu\u0142\u0119\u201d (OWMR 298).<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Symbolika kom\u017cy jest taka sama co alby, a wi\u0119c oznacza czysto\u015b\u0107 duszy.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Pasek (cingulum)<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Pasek, z \u0142aci\u0144ska zwany tak\u017ce cingulum, jest jakby sznurem z fr\u0119dzlami na obu ko\u0144cach, kt\u00f3rym przepasuje si\u0119 alb\u0119, gdy jest za szeroka i za d\u0142uga, by dobrze le\u017ca\u0142a na liturgii.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Pasek symbolizuje wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015b\u0107 i panowanie nad po\u017c\u0105dliwo\u015bciami cielesnymi. Jest tak\u017ce znakiem pracy w s\u0142u\u017cbie Bo\u017cej. Modlitwa przy zak\u0142adaniu paska m\u00f3wi: \u201ePrzepasz mnie, Panie, sznurem czysto\u015bci i zga\u015b w sercu moim ogie\u0144 wszelkiej po\u017c\u0105dliwo\u015bci, abym we wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015bci i czysto\u015bci serca m\u00f3g\u0142 Ci coraz lepiej s\u0142u\u017cy\u0107\u201d.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Pasek mia\u0142 r\u00f3wnie\u017c symbolizowa\u0107 r\u0119cznik, kt\u00f3rym przepasa\u0142 si\u0119 Chrystus gdy obmywa\u0142 aposto\u0142om nogi. Widziano w nim r\u00f3wnie\u017c sznury, kt\u00f3rymi Chrystusa przywi\u0105zano do s\u0142upa przy biczowaniu.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Stu\u0142a (orarium)<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Orarium wzi\u0119\u0142o nazw\u0119 od \u0142ac. ors, oris \u2013 usta. Pocz\u0105tkowo wzi\u0119\u0142a bowiem swoj\u0105 form\u0119 od szarfy, kt\u00f3r\u0105 ocierano usta. Stu\u0142a jest d\u0142ug\u0105, szerok\u0105 wst\u0119g\u0105, lekko rozszerzon\u0105 na ko\u0144cach, uszyt\u0105 z tej samej tkaniny, co ornat. Biskup i kap\u0142an nosz\u0119 stu\u0142\u0119 zawieszon\u0105 na szyi i zwisaj\u0105c\u0105 swobodnie z przodu. Diakon natomiast zak\u0142ada stu\u0142\u0119 na kszta\u0142t szarfy z lewego ramienia, uko\u015bnie do prawego boku i tam j\u0105 spina. Stu\u0142a wywodzi si\u0119 z insygni\u00f3w urz\u0119dnik\u00f3w pa\u0144stwowych, noszon\u0105 przez nich w staro\u017cytno\u015bci. By\u0142a oznak\u0105 ich urz\u0119du i godno\u015bci. W liturgii stu\u0142a r\u00f3wnie\u017c symbolizuje w\u0142adz\u0119 i godno\u015b\u0107 urz\u0119du kap\u0142a\u0144skiego. Symbolizuje ona takie godno\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105, szat\u0119 godow\u0105 wszystkich powo\u0142anych do nie\u015bmiertelnego kr\u00f3lowania z Panem Bogiem w niebie.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Modlitwa jak\u0105 odmawiano przy wk\u0142adaniu stu\u0142y, tak o tym m\u00f3wi: \u201eZwr\u00f3\u0107 mi, o Panie, stu\u0142\u0119 nie\u015bmiertelno\u015bci, kt\u00f3ra straci\u0142em przez grzech pierwszych rodzic\u00f3w moich, a chocia\u017c nie jestem godny zbli\u017cy\u0107 si\u0119 do Twoich \u015bwi\u0119tych tajemnic, niechaj dost\u0105pi\u0119 jednak rado\u015bci wiecznej\u201d.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Ornat<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Ornat (\u0142ac. ornatus \u2013 ozdobny) powsta\u0142 z wierzchniej szaty rzymskiej nazywanej paenula, kt\u00f3ra by\u0142a rodzajem p\u0142aszcza bez r\u0119kaw\u00f3w, z jednym tylko ma\u0142ym otworem na g\u0142ow\u0119. Ornatu u\u017cywano przy wszystkich czynno\u015bciach kap\u0142a\u0144skich. Od XIII w. zacz\u0119to go obcina\u0107 z bok\u00f3w, by nie kr\u0119powa\u0142 ruch\u00f3w r\u0105k, a\u017c w XVII w. pozosta\u0142y ju\u017c, tylko dwa p\u0142aty materia\u0142u, z przodu i z ty\u0142u. R\u00f3wnocze\u015bnie ornat przyozdabiano coraz bardziej bogatymi haftami. Na plecach kap\u0142ana zwykle haftowano znak krzy\u017ca, symbol Ofiary krzy\u017cowej Chrystusa i r\u00f3wnocze\u015bnie symbol ci\u0119\u017caru s\u0142u\u017cby Bo\u017cej. Obecnie wraca si\u0119 do ornatu obszernego, odznaczaj\u0105cego si\u0119 szlachetn\u0105 prostot\u0105 i estetycznym wygl\u0105dem.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">\u201eKap\u0142an odprawiaj\u0105c Msz\u0119 \u015bwi\u0119t\u0105 oraz inne czynno\u015bci liturgiczne po\u0142\u0105czone bezpo\u015brednio z Msz\u0105 \u015bwi\u0119t\u0105, na alb\u0119 i stu\u0142\u0119 wk\u0142ada ornat, chyba \u017ce przewidziano inn\u0105 szat\u0119 (OWMR 298).<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Poniewa\u017c ornat ubiera si\u0119 na wszystkie inne szaty, dlatego w obrz\u0119dach \u015bwi\u0119ce\u0144 uchodzi\u0142 zawsze za symbol mi\u0142o\u015bci pokrywaj\u0105cej grzechy (1 P 4,8). Ornat spoczywaj\u0105cy na plecach na kszta\u0142t przyt\u0142aczaj\u0105cego ci\u0119\u017caru, modlitwa przeznaczona do odmawiania przy jego wk\u0142adaniu nazwa\u0142a s\u0142odkim jarzmem Pa\u0144skim (Mt 11,30). Modlitwa ta brzmi: \u201ePanie, kt\u00f3ry powiedzia\u0142e\u015b: jarzmo moje jest s\u0142odkie, a brzemi\u0119 moje lekkie, daj, a\u017cebym m\u00f3g\u0142 je tak d\u017awiga\u0107, by zas\u0142u\u017cy\u0107 na \u0142ask\u0119 Twoj\u0105\u201d.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Dalmatyka<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Dalmatyka od IV w. jest szat\u0105 w\u0142asn\u0105 diakona. Wk\u0142ada on j\u0105 na alb\u0119 i stul\u0119 (OWMR 300). Pierwotnie dalmatyka by\u0142a strojem \u015bwieckim. Za jej ojczyzn\u0119 uchodzi Dalmacja; kraina w dzisiejszej Chorwacji, od kt\u00f3rej szata ta wzi\u0119\u0142a swoj\u0105 nazw\u0119. Od IV w, nosili j\u0105 papie\u017c i diakoni rzymscy. Strojem liturgicznym diakona dalmatyka sta\u0142a si\u0119 w IX wieku. By\u0142a to szata d\u0142uga i szeroka, nie przepasana, o kr\u00f3tkich i szerokich r\u0119kawach. Z czasem uleg\u0142a skr\u00f3ceniu, a dla \u0142atwiejszego jej ubierania przeci\u0119to j\u0105 z obydwu bok\u00f3w, \u0142\u0105cznie z r\u0119kawami. Zawsze by\u0142a koloru bia\u0142ego z czerwonymi, pionowymi pasami, biegn\u0105cymi od ramion do do\u0142u, z przodu i z ty\u0142u. Od XIII w. kolor jej zacz\u0119to dostosowywa\u0107 do koloru ornatu. Dalmatyka jest znakiem urz\u0119du diakona, kt\u00f3ry zawsze cieszy\u0142 si\u0119 w Ko\u015bciele wielkim szacunkiem. Szata oznacza zaszczyt i honor diakona, us\u0142uguj\u0105cego Chrystusowi Eucharystycznemu. Modlitwy ko\u015bcielne przedstawiaj\u0105 dalmatyk\u0119, jako szat\u0119 rado\u015bci i symbol nadprzyrodzonej sprawiedliwo\u015bci.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Podczas niekt\u00f3rych szczeg\u00f3lnych uroczysto\u015bci, jak Narodzenie Pa\u0144skie, Zmartwychwstanie oraz Msza Krzy\u017cma \u015bwi\u0119tego w Wielki Czwartek czy \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie, dalmatyk\u0119 mo\u017ce nak\u0142ada\u0107 r\u00f3wnie\u017c biskup. Nak\u0142ada j\u0105 w\u00f3wczas pod ornat.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Kapa<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Kapa (\u0142ac. pluviale) zwana dzi\u015b nieszpornikiem, pierwotnie by\u0142a strojem ksi\u0105\u017c\u0105t i kr\u00f3l\u00f3w. Nie jest to zatem str\u00f3j liturgiczny w takim znaczeniu jak pozosta\u0142e szaty liturgiczne. Nie ma te\u017c powszechnie przyj\u0119tej symboliki. Na prze\u0142omie VIII i IX wieku kapa staje si\u0119 szat\u0105 liturgiczn\u0105 w Europie. Na oznaczenie kapy istnia\u0142y dwie nazwy: we W\u0142oszech i Francji nazywano j\u0105 pluviale, natomiast w krajach p\u00f3\u0142nocnych cappa. W XI wieku kapa staje si\u0119 strojem liturgicznym ju\u017c w ca\u0142ym Ko\u015bciele.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Biret<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Biret (\u0142ac. birretum) nie jest w \u015bcis\u0142ym sensie szat\u0105 liturgiczn\u0105, cho\u0107 w chwili ob\u0142\u00f3czyn (tj. przyj\u0119cia stroju duchownego przez kandydat\u00f3w do kap\u0142a\u0144stwa) \u2013 jest on po\u015bwi\u0119cany wod\u0105 \u015bwi\u0119con\u0105. Biret jest to pozaliturgiczne nakrycie g\u0142owy duchowie\u0144stwa, u\u017cywane od wczesnego \u015bredniowiecza. Biret, zwany niegdy\u015b pileus lub infula, mia\u0142 pierwotnie kszta\u0142t czepka. W XIV i XV w. birety stawa\u0142y si\u0119 coraz wy\u017csze, za\u015b od XVI w przyj\u0119\u0142y one kszta\u0142 zbli\u017cony do dzisiejszego; mia\u0142y wygl\u0105d czapki z czterema plisowanymi rogami (zwanymi cornua od \u0142ac. cornu \u2013 r\u00f3g), zbiegaj\u0105cymi si\u0119 na \u015brodku biretu. Tam te\u017c bywa umieszczany pompon. W XVIII wieku birety zacz\u0119to usztywnia\u0107 i od tamtej pory maj\u0105 one dzisiejszy kszta\u0142t. Od 1464 roku, za zgod\u0105 papie\u017ca Piusa II, kardyna\u0142owie nosz\u0105 birety koloru czerwonego, biskupi r\u00f3\u017cowego, za\u015b kap\u0142ani i klerycy maj\u0105cy str\u00f3j duchowny \u2013 czarnego.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Manipularz<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Manipularz (sudarium): niegdy\u015b trzymana w lewej d\u0142oni chustka d\u0142ugo\u015bci 75 cm i szeroko\u015bci 10 cm, kt\u00f3r\u0105 dawano znak oficjalnego rozpocz\u0119cia jakiej\u015b uroczysto\u015bci. Jej stosowanie w liturgii zosta\u0142o przej\u0119te ze zwyczaj\u00f3w \u015bwieckich. Pierwotnie by\u0142 chusteczk\u0105 zwan\u0105 mappa, u\u017cywan\u0105 do ocierania czo\u0142a z potu, lecz p\u00f3\u017aniej utraci\u0142 t\u0119 funkcj\u0119, g\u0142\u00f3wnie z powodu bogatych zdobie\u0144. Nazywano go tak\u017ce mappula, a w Niemczech i Francji mantile lub fano. Za tego, kto wprowadzi\u0142 manipularz do liturgii uznaje si\u0119 papie\u017ca Sylwestra (314-353). W p\u00f3\u017aniejszych wiekach manipularz by\u0142 zak\u0142adany przez kap\u0142ana, jako element ozdobny, na lewe przedrami\u0119 podczas sprawowania Eucharystii. W liturgii symbolizowa\u0142 on p\u0119ta, jakimi zwi\u0105zany by\u0142 Jezus w czasie swej m\u0119ki. Przed Soborem Watyka\u0144skim II manipularz nosili wszyscy, posiadaj\u0105cy \u015bwi\u0119cenia subdiakonatu (od XI w.), a po soborze \u2013 diakonatu. Podczas udzielania \u015bwi\u0119ce\u0144 subdiakonatu biskup, wr\u0119czaj\u0105c manipularz \u015bwi\u0119conemu, wypowiada\u0142 s\u0142owa: Przyjmij manipularz, kt\u00f3ry oznacza owoc dobrych uczynk\u00f3w. W imi\u0119 Ojca i Syna i Ducha \u015awi\u0119tego. &nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Dystynktorium<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Dystynktorium jest to rodzaj ozdobnego, metalowego emblematu w kszta\u0142cie krzy\u017ca lub medalionu, wzorowanego na krzy\u017cu biskupim, kt\u00f3ry jest u\u017cywany przez kanonik\u00f3w do uroczystego lub ch\u00f3rowego stroju (mo\u017ce by\u0107 nak\u0142adany na mucet \u2013 dla kanonik\u00f3w w kolorze czarnym, lub mantolet).<br>Biskup zak\u0142ada\u0142 go u stopni o\u0142tarza, po akcie pokuty. Prezbiter lub diakon po przewi\u0105zaniu si\u0119 cingulum, a przed ubraniem stu\u0142y, ca\u0142owa\u0142 krzy\u017c, znajduj\u0105cy si\u0119 na manipularzu, przerzuca\u0142 go przez lewe rami\u0119, a nast\u0119pnie zawi\u0105zywa\u0142 tasiemkami do r\u0119ki, wypowiadaj\u0105c przy tym s\u0142owa modlitwy: \u201eSpraw Panie, bym godnie nosi\u0142 manipularz p\u0142aczu i bole\u015bci, bym z rado\u015bci\u0105 otrzyma\u0142 zap\u0142at\u0119 za trudy i prace\u201d lub \u201eobym zas\u0142u\u017cy\u0142, Panie, przynie\u015b\u0107 Ci plon \u0142ez moich i cierpie\u0144, abym z rado\u015bci\u0105 m\u00f3g\u0142 otrzyma\u0107 nagrod\u0119 mych znoj\u00f3w\u201d. Od 1968 r. nie u\u017cywa si\u0119 go, bowiem II Instrukcja o nale\u017cytym wykonaniu Konstytucji o Liturgii z 1967r. nr 25 stwierdza, \u017ce nie trzeba ju\u017c ubiera\u0107 manipularza. Nie pe\u0142ni\u0142 on ju\u017c bowiem ju\u017c \u017cadnej funkcji, by\u0142 tylko ozdob\u0105, a czasami wr\u0119cz przeszkadza\u0142 w niekt\u00f3rych czynno\u015bciach liturgicznych, np. przy rozdawaniu Komunii \u015bwi\u0119tej. Manipularz nie wyst\u0119powa\u0142 w Ko\u015bciele Wschodnim.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Insygnia biskupie (pontyfikalia) i szaty biskupie<\/strong><br>Insygnia biskupie (pontyfikalia) to inaczej oznaki w\u0142adzy biskupiej, jaka zosta\u0142a biskupowi nadana przez papie\u017ca. Niegdy\u015b nadanie godno\u015bci biskupiej by\u0142o po\u0142\u0105czone z wr\u0119czeniem insygni\u00f3w biskupich (okre\u015blamy to mianem inwestytura). Teraz wydarzenia te mog\u0105 nast\u0105pi\u0107 w innym czasie. W wieku XIII, gdy w Europie zaistnia\u0142 sp\u00f3r o inwestytur\u0119, mi\u0119dzy cesarzem a papie\u017cem, przez pewnien czas godno\u015b\u0107 biskupia nadawa\u0142 w\u0142adca \u015bwiecki (cesarz). Jednak po konkordacie wormackim w 1222 r. przywilej inwestytury przys\u0142uguje ju\u017c tylko papie\u017cowi. Zasadniczo do insygni\u00f3w biskupich zaliczamy: mitr\u0119, pastora\u0142, pektora\u0142, pier\u015bcie\u0144 oraz piusk\u0119. Konstytucja o liturgii na temat insygni\u00f3w biskupi\u00f3w wypowiada si\u0119: \u201eWypada, aby noszenie oznak pontyfikalnych by\u0142o zastrze\u017cone dla tych duchownych, kt\u00f3rzy otrzymali \u015bwi\u0119cenia biskupie lub posiadaj\u0105 jakie\u015b szczeg\u00f3lne jurysdykcje\u201d (KL 130).<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Mitra (infu\u0142a)<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Mitra (infu\u0142a) to liturgiczne nakrycie g\u0142owy biskupa, w formie tr\u00f3jk\u0105tnej czapki z\u0142o\u017conej z dw\u00f3ch p\u0142at\u00f3w, z\u0142\u0105czonych materia\u0142em. Z tylniego p\u0142atu zwisaj\u0105 swobodnie na plecy biskupa dwie wst\u0119gi d\u0142. ok. 20 cm. M\u00f3wi si\u0119, i\u017c mitry pochodz\u0105 od nakry\u0107 g\u0142owy dygnitarzy w cesarstwie bizantyjskim. Najwcze\u015bniejsze wzmianki o mitrach w Ko\u015bciele Katolickim pochodz\u0105 z XI w.; dot\u0105d nosili j\u0105 papie\u017ce, jednak nie jako str\u00f3j liturgiczny. Jako taki, jest traktowana od pontyfikatu Leona IX (czyli od XII w.).<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Istniej\u0105 trzy rodzaje infu\u0142:<\/h5>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>prosta (simplex) \u2013 jest bia\u0142a, bez ozd\u00f3b,<\/li>\n\n\n\n<li>auroprygiata z niewielkimi haftami,<\/li>\n\n\n\n<li>mitra pretiosa: poz\u0142acana i wysadzana per\u0142ami (ju\u017c ich si\u0119 nie tworzy),<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Niegdy\u015b biskup w czasie Mszy u\u017cywa\u0142 naprzemiennie wszystkich tych rodzaj\u00f3w mitry. Od 1984 r. ceremonia\u0142 biskupi zezwala na u\u017cywanie tylko jednej mitry w czasie liturgii.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Biskup nosi mitr\u0119 na g\u0142owie: gdy g\u0142osi homili\u0119 lub kazanie, udziela b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa, a tak\u017ce w czasie procesji. Mo\u017ce tak\u017ce przyjmowa\u0107 dary w procesji z darami w mitrze. Poza biskupami prawo noszenia mitry podczas czynno\u015bci liturgicznych posiadaj\u0105 opaci zakonni. Szczeg\u00f3\u0142owe przepisy liturgiczne dotycz\u0105ce u\u017cywania mitry przez biskupa w czasie celebracji Eucharystii znajduj\u0105 si\u0119 w Ceremoniale biskupim.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Szczeg\u00f3lnym rodzajem mitry by\u0142a papieska tiara.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Tiara<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Tiara czyli w t\u0142umaczeniu: \u201epotr\u00f3jna\u201d, to forma bardzo kunsztownie zdobionej mitry, noszonej wy\u0142\u0105cznie przez papie\u017cy. Pierwsze wzmianki o niej pochodz\u0105 z XII w. Wspomina o niej te\u017c spis szat papieskich z 1315 r. Tiara jest oznak\u0105 najwy\u017cszej, potr\u00f3jnej w\u0142adzy w Ko\u015bciele, jak\u0105 posiada papie\u017c: kap\u0142a\u0144skiej, prorockiej i kr\u00f3lewskiej. Zwyczaj noszenia tiary zni\u00f3s\u0142 ostatecznie pap. Pawe\u0142 VI w 1963 r. Rysunek tiary pojawia\u0142 si\u0119 jeszcze jednak w herbach papieskich. Tiara jako symbol w\u0142adzy papieskiej widnia\u0142a jeszcze w herbie papieskim Jana Paw\u0142a II. Benedykt XVI zrezygnowa\u0142 z jej wizerunku, umieszczaj\u0105c w swym godle papieskim mitr\u0119.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Piuska<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Piuska to nakrycie g\u0142owy biskupa w kszta\u0142cie okr\u0105g\u0142ej czapeczki, u\u017cywanej zar\u00f3wno w czasie czynno\u015bci liturgicznych, jak i poza liturgi\u0105. Nie jest ona jednak strojem liturgicznym w sensie dos\u0142ownym. S\u0142u\u017cy\u0142a ona kiedy\u015b jako ochrona g\u0142owy, ale od czas\u00f3w baroku zmieni\u0142a ona kszta\u0142t i sta\u0142a si\u0119 nieodzownym elementem ubioru biskupa. Posiada ona na wierzcho\u0142ku wystaj\u0105cy element, kt\u00f3ry u\u0142atwia zdejmowanie piuski.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Piuski biskupie maj\u0105 nast\u0119pujace kolory:<\/h5>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>bia\u0142y (papieska)<\/li>\n\n\n\n<li>czerwony (kardyna\u0142owie<\/li>\n\n\n\n<li>fioletowy (biskupi)<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">W czasie Eucharystii biskup nosi piusk\u0119 pod mitr\u0105. Piusk\u0119 nak\u0142ada biskup gdy nie ma na sobie mitry (mitr\u0119 zdejmuje po homilii; nak\u0142ada piusk\u0119, za\u015b ju\u017c po modlitwie nad darami zdejmuje piusk\u0119 i jego g\u0142owa pozostaje \u201eodkryta\u201d a\u017c do sko\u0144czenia Komunii \u015bw.).<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Pier\u015bcie\u0144<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Pier\u015bcie\u0144 jako insygnium w\u0142adzy pojawi\u0142 si\u0119 w Hiszpanii (w VII w.). Ju\u017c od IX wieku wiemy, \u017ce pier\u015bcie\u0144 wraz z pastora\u0142em by\u0142 wr\u0119czany jako symbol w\u0142adzy biskupiej. Niegdy\u015b, u w\u0142adc\u00f3w \u015bwieckich pier\u015bcie\u0144 pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 \u201epiecz\u0105tki\u201d. Kr\u00f3l czy ksi\u0105\u017c\u0119 odciska\u0142 w wosku piecz\u0119ci pier\u015bcieniem niejako sw\u00f3j \u201epodpis\u201d. Podobn\u0105 funkcj\u0119 spe\u0142nia\u0142 on u biskup\u00f3w.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Pier\u015bcie\u0144 symbolizuje te\u017c zachowywany przez biskupa prawdziwy depozyt wiary oraz jego za\u015blubiny z Ko\u015bcio\u0142em mu powierzonym. Od 1984 r. Ceremonia\u0142 biskupi nakazuje nosi\u0107 pier\u015bcie\u0144 stale.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Szczeg\u00f3lnym rodzajem pier\u015bcienia biskupiego jest pier\u015bcie\u0144 papieski, zwany Pier\u015bcieniem Rybaka. Symbolizuje on \u0142\u0105cznos\u0107 z Ksi\u0119ciem Aposto\u0142ow: \u015bw. Piotrem.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Pastora\u0142<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Pastora\u0142 (\u0142ac. pastor \u2013 pasterz) zwany tak\u017ce baculus jest tak\u017ce oznak\u0105 w\u0142adzy biskupiej (pasterskiej). Symbolizuje lask\u0119 pastersk\u0105, jak\u0105 pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 pasterz. Moj\u017cesz otrzyma\u0142 lask\u0119 od Boga (Wj 4,20); dzi\u0119ki niej okazywa\u0142 wobec faraona moc Bo\u017c\u0105 w plagach (Wj 7,8-22). Lask\u0119 t\u0105 dzier\u017cy\u0142 przy przej\u015bciu przez Morze Czerwone (Wj 14,16-17) i przy wyprowadzeniu wody ze ska\u0142y na pustyni (Wj 17,5-7). Pastora\u0142 wi\u0119c symbolizuje posiadan\u0105 moc Bo\u017c\u0105, w\u0142adz\u0119 pastersk\u0105 i prorock\u0105. Pierwszy raz pastora\u0142 pojawia si\u0119 w Galii i Hiszpanii, najcz\u0119\u015bciej w zakonach. Od IX w. by\u0142 juz rozpowszechniony niemal w ca\u0142ej Europie w formie lekko zakrzywionej na ko\u0144cu laski. W \u015bredniowieczu pastora\u0142 zdobi\u0142a ma\u0142a bia\u0142a wst\u0119ga, zwana paniselus. Teksty z XI w. ukazuj\u0105, \u017ce przekazanie w\u0142adzy pasterskiej wi\u0105za\u0142o si\u0119 z przekazaniem pastora\u0142u.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Na sta\u0142e pastora\u0142 zadomowi\u0142 si\u0119 w liturgii od XIII w. Prawo u\u017cywania pastora\u0142u na terenie klasztoru posiadaj\u0105 tak\u017ce opaci. Biskup (lub opat) trzyma go w lewej r\u0119ce gdy: pod\u0105\u017ca w procesji, g\u0142osi kazanie lub homili\u0119, udziela b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa (dlatego te\u017c musi mie\u0107 \u201ewoln\u0105\u201d praw\u0105 r\u0119k\u0119). Szczeg\u00f3\u0142owe przepisy liturgiczne dotycz\u0105ce u\u017cywania pastora\u0142u przez biskupa w czasie celebracji Eucharystii znajduj\u0105 si\u0119 w Ceremoniale biskupim.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Szczeg\u00f3lny pastora\u0142 posiada papie\u017c; od pontyfikatu Paw\u0142a VI ma on form\u0119 laski zako\u0144czonej krucyfiksem.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Do podtrzymywania w czasie liturgii insygni\u00f3w biskupich (gdy biskup ich nie potrzebuje); mitry i pastora\u0142u, powinni by\u0107 wyznaczeni odpowiedni ministranci (insygniarze). Nazywamy ich ministrantami mitry i pastora\u0142u.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Pektora\u0142<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Pektora\u0142 (\u0142ac. pectus \u2013 pier\u015b, serce) czyli krzy\u017c biskupi wywodzi si\u0119 od krzy\u017cy noszonych na piersi, w kt\u00f3rych znajdowa\u0142y si\u0119 relikwie \u015bwi\u0119tych. Wierzono, \u017ce chroni\u0105 one tego, kto je nosi. Przypomina cierpienie, i opiek\u0119, jaka sp\u0142ywa z krzy\u017ca Chrystusowego dla obrony przed napa\u015bciami wrog\u00f3w zbawienia. Od XII w. biskupi na sta\u0142e nosz\u0105 pod ornatem pektora\u0142y, ale dopiero od XVI wieku (1570 r.) jego noszenie jest obowi\u0105zkowe i stanowi tradycyjn\u0105 oznak\u0119 sakry biskupiej w czasie liturgii. Od XVII w. biskupi nosz\u0105 pektora\u0142y stale na sutannie.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Dzi\u015b nie zawieraj\u0105 one \u015bwi\u0119tych relikwii. W czasie liturgii krzy\u017c biskupi winien si\u0119 znajdowa\u0107 pod ornatem, a nie na nim (Ceremoniale Episcoporum nr 61, KKBiDS).<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Paliusz<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Paliusz (\u0142ac. pallium) jest to bia\u0142a wst\u0119ga, szer. ok. 6 cm., z sze\u015bcioma czarnymi krzy\u017cami w formie obr\u0119czy, kt\u00f3r\u0105 zak\u0142ada metropolita na ramiona w czasie sprawowania Eucharystii. Paliusz posiada tak\u017ce dwie; zwisaj\u0105ce z przodu i z ty\u0142u wst\u0119gi. Paliusz w Ko\u015bciele Rzymskim jest oznak\u0105 w\u0142adzy arcybiskup\u00f3w metropolit\u00f3w, przyznawan\u0105 im przez papie\u017ca od V\/VI w. Prawo jego noszenia maj\u0105 oni na terenie ca\u0142ej swej metropolii, jednak nie poza ni\u0105. Tylko papie\u017c ma przywilej noszenia paliusza na ca\u0142ym \u015bwiecie; wynika to z powszechnego charakteru jego w\u0142adzy pasterskiej.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">W Ko\u015bciele Wschodnim paliusz nosi nazw\u0119 omoforion i nosz\u0105 go wszyscy biskupi (od V w.).<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Paliusz jest wykonany z owczej we\u0142ny, po\u015bwi\u0119canej co roku przez papie\u017ca w Bazylice \u015bw. Piotra we wspomnienie \u015bw. Agnieszki (dz. i m\u0119cz.) przypadaj\u0105ce 21 stycznia. S\u0105 one wykonywane przez siostry benedyktynki z klasztoru Santa Cecilia in Trastrne w Rzymie.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Dlaczego paliuszy nie robi si\u0119 nigdzie indziej na \u015bwiecie, a w\u0142a\u015bnie w Rzymie? Jest tak, gdy\u017c s\u0105 one symbolem bezpo\u015bredniej jedno\u015bci otrzymujacych je metropolit\u00f3w z G\u0142ow\u0105 Ko\u015bcio\u0142a na ziemi \u2013 papie\u017cem. Ojciec \u015awi\u0119ty nak\u0142ada paliusze nowo ustanowionym metropolitom w uroczysto\u015b\u0107 \u015b\u015b. Aposto\u0142\u00f3w Piotra i Paw\u0142a (29 czerwca) w Bazylice \u015bw. Piotra.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Paliusz, ze wzgledu na materia\u0142 z jakiego jest wykonany (owcza we\u0142na), symbolizuje pastersk\u0105 opiek\u0119 nad swymi owieczkami, do jakiej zobowi\u0105zani s\u0105 metropolici. Jak czytamy w Biblii, Dobry Pasterz bierze owieczk\u0119 na swe ramiona i prowadzi do Boga (por. Ps 23). Istot\u0119 tego symbolu ukazuje wspaniale fragment z ksi\u0119gi proroka Izajasza: \u201ePodobnie jak pasterz pasie On sw\u0105 trzod\u0119, gromadzi j\u0105 swym ramieniem, jagni\u0119ta nosi na swej piersi, owce karmi\u0105ce prowadzi \u0142agodnie\u201d Iz 40,11.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Rokieta<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Rokieta (od w\u0142. rocchetto: \u201akom\u017ca biskupia\u2019) to forma podszywanej kom\u017cy, u\u017cywana od IX w. przez pra\u0142at\u00f3w i biskup\u00f3w jako str\u00f3j ch\u00f3rowy. Ma w\u0119\u017csze od kom\u017cy r\u0119kawy. Nigdy nie nak\u0142ada si\u0119 na rokiet\u0119 kom\u017cy. Rokieta nie jest szat\u0105 liturgiczn\u0105 w dos\u0142ownym znaczeniu. &nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Mucet (muncet)<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Jest to str\u00f3j pozaliturgiczny (ch\u00f3rowy) dla kardyna\u0142\u00f3w (kolor czerwony) i dla biskup\u00f3w (fioletowy) w formie si\u0119gaj\u0105cej do \u0142okci pelerynki, zapinanej lub zawi\u0105zywanej pod szyj\u0105. U\u017cywana tak\u017ce przez kanonik\u00f3w (czarna).<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><br><strong>Racjona\u0142<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Racjona\u0142 to specjalny, ozdobny paliusz (nieco szerszy od tradycyjnego), kt\u00f3rego prawo noszenia nadawa\u0142 papie\u017c. By\u0142 noszony tylko przez czterech metropolit\u00f3w na \u015bwiecie (Eichst\u00e4ttu, Krakowa, Nancy-Toulouse, Padebornu). Zwyczaj ten obecnie nie istnieje. Racjona\u0142 nie mia\u0142 specjalnej symboliki.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">&nbsp;<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\"><strong>Mantolet<\/strong><\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">S\u0142owo mantolet pochodzi od w\u0142. mantelletta: \u201ap\u0142aszczyk\u2019. Jest to pozaliturgiczny str\u00f3j bez r\u0119kaw\u00f3w, si\u0119gaj\u0105cy kolan, zak\u0142adany na kom\u017c\u0119 i rokiet\u0119 przez biskup\u00f3w i pra\u0142at\u00f3w (niekiedy te\u017c kanonik\u00f3w). Zazwyczaj w kolorze fioletowym.<\/h5>\n\n\n\n<h5 class=\"wp-block-heading\">Modlitwy wypowiadane przez kap\u0142ana w czasie zak\u0142adania szat liturgicznych<\/h5>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Szaty liturgiczne zwane tak\u017ce paramentami (od paramenta \u2013 szaty ozdobne) pocz\u0105tkowo nie r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 od odzie\u017cy \u015bwieckiej u\u017cywanej od \u015bwi\u0119ta. R\u00f3\u017cnice wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 pocz\u0105wszy od VII-IX wieku. \u015aredniowieczna symbolika szuka\u0142a zwi\u0105zk\u00f3w szat liturgicznych z osob\u0105 Jezusa Chrystusa, b\u0105d\u017a te\u017c z Msz\u0105 \u015awi\u0119t\u0105. Od XI w. do modlitw odmawianych przy wk\u0142adaniu szat liturgicznych wesz\u0142a symbolika o [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":4893,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-4878","page","type-page","status-publish","hentry"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ministranci.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/4878","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ministranci.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ministranci.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ministranci.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ministranci.katowice.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4878"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.ministranci.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/4878\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4879,"href":"https:\/\/www.ministranci.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/4878\/revisions\/4879"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ministranci.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/4893"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ministranci.katowice.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4878"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}