Postawy i gesty w liturgii maj\u0105 swoj\u0105 symbolik\u0119. Samo cia\u0142o ludzkie ma swoj\u0105 wymow\u0119 w liturgii.<\/p>\n\n\n\n
Og\u00f3lne Wprowadzenie do Msza\u0142u zwraca uwag\u0105 na to, i\u017c \u201ejednakowa postawa cia\u0142a, kt\u00f3r\u0105 powinni zachowa\u0107 wszyscy uczestnicy liturgii, jest znakiem wsp\u00f3lnoty i jedno\u015bci zgromadzenia, wyra\u017ca bowiem, a zarazem wywiera wp\u0142yw na my\u015bli i uczucia uczestnik\u00f3w\u201d<\/strong> (nr 20).<\/p>\n\n\n\n Jak zewn\u0119trzne zachowanie si\u0119 cz\u0142owieka wynika zawsze z wewn\u0119trznego usposobienia, tak r\u00f3wnie\u017c w liturgii zewn\u0119trzne wykonywanie pewnych gest\u00f3w jest przejawem prze\u017cy\u0107 wewn\u0119trznych. I z drugiej strony: przyjmowanie zewn\u0119trznych postaw potrzebne jest dla obudzenia i rozwijania w sobie wewn\u0119trznego kultu Boga. Kult bowiem ze swej natury ma charakter ca\u0142o\u015bciowy; to znaczy dotyczy tak wn\u0119trza cz\u0142owieka, jak i jego cia\u0142a. Ludzie praktykuj\u0105 pewne gesty dla g\u0142\u0119bszego i \u017cywszego zajmowania si\u0119 sprawami Bo\u017cymi. Tak jak ludzie okazuj\u0105 sobie mi\u0142o\u015b\u0107 i uczucia za pomoc\u0105 gest\u00f3w; tak w liturgii; postawy i gesty s\u0105 znakami mi\u0142o\u015bci do Boga. Dlatego tak wa\u017cne jest, by by\u0142y zachowywane i wykonywane z czu\u0142\u0105 staranno\u015bci\u0105, czci\u0105 i skupieniem. Dotyczy to zw\u0142aszcza nas \u2013 s\u0142ug O\u0142tarza, z kt\u00f3rych wz\u00f3r ma czerpa\u0107 ca\u0142e zgromadzenie liturgiczne.<\/p>\n\n\n\n Czym r\u00f3\u017cni si\u0119 postawa od gestu? Postawa dotyczy uk\u0142adu ca\u0142ego cia\u0142a, gest za\u015b jego cz\u0119\u015bci: najcz\u0119\u015bciej g\u0142owy lub r\u0105k.<\/p>\n\n\n\n \u2022 Postawa stoj\u0105ca \u2022 Pok\u0142on Postawa stoj\u0105ca jest wyrazem uszanowania. Wsz\u0119dzie na widok osoby wy\u017cej postawionej przybiera si\u0119 postaw\u0119 stoj\u0105c\u0105. Podczas liturgii postawa stoj\u0105ca jest zewn\u0119trznym znakiem g\u0142\u0119bokiego uszanowania dla Boga jako najwy\u017cszego Pana (Mt 6,5; Mk 11,25; \u0141k 18,11; 22,46).<\/p>\n\n\n\n Postaw\u0119 stoj\u0105c\u0105 przybieraj\u0105 tak\u017ce osoby po\u015brednicz\u0105ce mi\u0119dzy dwiema stronami. W szczeg\u00f3lny spos\u00f3b przys\u0142uguje ona liturgowi, jako po\u015brednikowi mi\u0119dzy spo\u0142eczno\u015bci\u0105 wiernych a Bogiem. St\u0105d liturg (celebrans) stoi, gdy czyta s\u0142owo Bo\u017ce i odmawia modlitwy.<\/p>\n\n\n\n Stanie jest znakiem rado\u015bci z odkupienia. Dlatego od czas\u00f3w apostolskich w czasie sprawowania misteri\u00f3w zbawienia, przyjmowano postaw\u0119 stoj\u0105c\u0105, zw\u0142aszcza w niedziel\u0119 (dzie\u0144 zmartwychwstania) i w czasie wielkanocnym.<\/p>\n\n\n\n W postawie stoj\u0105cej Ojcowie Ko\u015bcio\u0142a widzieli symbol \u015bwi\u0119tej wolno\u015bci dzieci Bo\u017cych. Uwolnione od grzechu i nie s\u0105 ju\u017c niewolnikami. Omawiana postawa stoj\u0105ca oznacza te\u017c gotowo\u015b\u0107 do dzia\u0142ania w liturgii.<\/p>\n\n\n\n Kiedy zachowujesz postaw\u0119 stoj\u0105c\u0105? Postawa kl\u0119cz\u0105ca zar\u00f3wno jako d\u0142u\u017csza postawa modlitewna, jak r\u00f3wnie\u017c chwilowy gest, w liturgii chrze\u015bcija\u0144skiej oznacza\u0142a wielbienie Boga i by\u0142a postaw\u0105 typowo chrze\u015bcija\u0144sk\u0105.<\/p>\n\n\n\n W Nowym Testamencie znajdujemy a\u017c 59 wzmianek o przyj\u0119ciu postawy kl\u0119cz\u0105cej. Mia\u0142a ona trzy formy; padni\u0119cie na twarz (Pwt 26,10; Joz 5,15; Mk 14,35), upadni\u0119cie do st\u00f3p (Mk 1,40; Mk 10,17; Mt 17,14; Mt 27,29) i kl\u0119czenie (w Starym Testamencie: 2 Krn 6,13; Ezd 9,5, a Nowym Testamencie: Dz 9,40; Dz 20,36, Dz 21,5). Przyk\u0142ad modlitwy na kl\u0119czkach da\u0142 nam sam Chrystus Pan modl\u0105cy si\u0119 w Ogrodzie Oliwnym (\u0141k 22,41). \u015awi\u0119ty Szczepan \u2013 pierwszy m\u0119czennik Ko\u015bcio\u0142a, oddaje swoje \u017cycie ukamienowany na kl\u0119cz\u0105co (Dz 7,54-60). Ju\u017c od IV w, przykl\u0119kano przed \u015bwi\u0119tymi przedmiotami, jak: ko\u015bci\u00f3\u0142, pr\u00f3g ko\u015bcielny, o\u0142tarz, krzy\u017c oraz przed osobami, jak biskup czy kap\u0142an, na znak szacunku.<\/p>\n\n\n\n W tym samym okresie postawa kl\u0119cz\u0105ca nabra\u0142a r\u00f3wnie\u017c znaczenia pokutnego i b\u0142agalnego. Sta\u0142a si\u0119 znakiem cz\u0142owieka skruszonego poczuciem winy oraz znakiem pro\u015bby cz\u0142owieka szukaj\u0105cego opieki i pomocy. Pokutny charakter tej postawy sprawi\u0142, i\u017c niegdy\u015b synody diecezjalne, a nawet Sob\u00f3r w Nicei (325 r.) zakazywa\u0142y w og\u00f3le postawy kl\u0119cz\u0105cej w Niedziele i w ca\u0142ym okresie paschalnym. Kl\u0119kano natomiast w dni postne oraz w okresie Wielkiego Postu. Do przyj\u0119cia postawy klecz\u0105cej, a nast\u0119pnie powstania zach\u0119ca\u0142 wezwaniem diakon.<\/p>\n\n\n\n W XI w. powsta\u0142a herezja Berengariusza z Tours, archidiakona tamtejszego Ko\u015bcio\u0142a. Zacz\u0105\u0142 on naucza\u0107, i\u017c chleb i wino w trakcie Mszy pozostaj\u0105 w zasadzie tym, czym by\u0142y, nie ulegaj\u0105 \u017cadnej istotnej przemianie, a staj\u0105 si\u0119 tylko szczeg\u00f3lnymi symbolami Cia\u0142a i Krwi Chrystusa. Reakcj\u0105 wiernych by\u0142 rozw\u00f3j kultu Chrystusa obecnego w Eucharystii; kl\u0119kanie zn\u00f3w sta\u0142o si\u0119 symbolem wielbienia Boga w pierwotnym znaczeniu. Dlatego kl\u0119czy si\u0119 przy adoracji Naj\u015bwi\u0119tszego Sakramentu, przy modlitwie zanoszonej do Boga i podczas r\u00f3\u017cnych nabo\u017ce\u0144stw, kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wnym celem jest zawsze wielbienie Boga, niezale\u017cnie od ich charakteru.<\/p>\n\n\n\n Przez ukl\u0119kni\u0119cie cz\u0142owiek wyra\u017ca swoj\u0105 ma\u0142o\u015b\u0107 wobec Boga. Gest ten jest znakiem adoracji: pokornego uwielbienia Bo\u017cego Majestatu. Czytamy bowiem w li\u015bcie \u015bw. Paw\u0142a do Filipian (Flp 2,6-11): \u201eaby na imi\u0119 Jezusa zgi\u0119\u0142o si\u0119 ka\u017cde kolano, istot niebieskich i ziemskich i podziemnych\u201d. Dzisiaj kl\u0119czenie symbolizuje wielbienie Boga. Jest tak\u017ce znakiem usposobienia modlitewnego, pokutnego i b\u0142agalnego. \u015aw. Hieronim uczy\u0142, by przykl\u0119knieciu cia\u0142a towarzyszy\u0142o tak\u017ce \u201eprzykl\u0119kni\u0119cie serca\u201d \u2013 a wi\u0119c nale\u017cyte usposobienie wewn\u0119trzne. Za papie\u017cem Benedyktem XVI mo\u017cna powiedzie\u0107: \u201eGdzie zanika postawa kl\u0119cz\u0105ca, tam trzeba ponownie nauczy\u0107 si\u0119 kl\u0119ka\u0107\u201d (kard. J. Ratzinger: Duch liturgii). Mo\u017cna jeszcze doda\u0107; gdzie nie ma modlitwy na kl\u0119cz\u0105co, tam ustaje pobo\u017cno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n Kiedy w czasie Mszy \u015bw. zachowujesz postaw\u0119 kl\u0119cz\u0105c\u0105? Postawa kl\u0119cz\u0105ca jest zasadnicz\u0105 postaw\u0105 w czasie sakramentu pokuty. W czasie sprawowania Eucharystii kap\u0142an przykl\u0119ka tylko trzy razy: Z kolei kap\u0142an, wszyscy wierni i us\u0142uguj\u0105cy przykl\u0119kaj\u0105 w czasie Wyznania Wiary w uroczysto\u015b\u0107 Bo\u017cego Narodzenia na s\u0142owa: \u201eI za spraw\u0105 Ducha \u015awi\u0119tego przyj\u0105\u0142 cia\u0142o z Maryi Dziewicy i sta\u0142 si\u0119 cz\u0142owiekiem\u201d. Jest to wyraz naszego szczeg\u00f3lnego w tym dniu uczczenia tajemnicy Wcielenia.<\/p>\n\n\n\n Kolanem nale\u017cy wyra\u017anie dotkn\u0105\u0107 posadzki. Nie mo\u017ce to by\u0107 tylko \u201edygni\u0119cie\u201d. Kl\u0119ka si\u0119 zawsze twarz\u0105 do przedmiotu czci. Kl\u0119kanie na dwa kolana jest wyrazem czci i ho\u0142du wobec Pana Jezusa wystawionego do adoracji. Przykl\u0119kamy najpierw na prawe kolano, a potem dostawiamy do niego kolano lewej nogi. Wstajemy za\u015b najpierw lew\u0105 nog\u0105. Nie kl\u0119kamy na obydwa kolana r\u00f3wnocze\u015bnie.<\/p>\n\n\n\n Pozycja siedz\u0105ca wed\u0142ug staro\u017cytnego zwyczaju przys\u0142ugiwa\u0142a urz\u0119dnikom, nauczycielom i s\u0119dziom jako znak w\u0142adzy i godno\u015bci (Ps 106,32; Mt 19,28; \u0141k 4,20). Sam Chrystus siedz\u0105c naucza\u0142 w \u015bwi\u0105tyni jerozolimskiej: \u0141k 2,46. Biskup zasiada\u0142 na swojej katedrze i z niej naucza\u0142 oraz przewodniczy\u0142 liturgii. Podobnie czyni\u0142 prezbiter. Sprawuj\u0105c sakrament pokuty kap\u0142an zajmuje pozycj\u0119 siedz\u0105c\u0105 na znak powagi urz\u0119du s\u0119dziowskiego. W\u0142adz\u0119 s\u0119dziowsk\u0105 kap\u0142an wykonuje w imieniu i w obecno\u015bci Chrystusa. Diakoni nie zajmowali pozycji siedz\u0105cej.<\/p>\n\n\n\n Wierni w ko\u015bciele nie zawsze siedzieli. Przez ca\u0142e wieki w ko\u015bcio\u0142ach nie by\u0142o \u0142awek. W \u015bredniowieczu podczas d\u0142ugich nabo\u017ce\u0144stw wierni wspierali si\u0119 na laskach r\u00f3\u017cnego kszta\u0142tu. Miejsca siedz\u0105ce przewidziane by\u0142y tylko dla duchowie\u0144stwa (stalle, sedilia). Siedzenia dla wiernych wprowadzili dopiero protestanci w swoich ko\u015bcio\u0142ach. Za ich przyk\u0142adem poszli katolicy najpierw w krajach, w kt\u00f3rych by\u0142o du\u017co protestant\u00f3w, a p\u00f3\u017aniej w ca\u0142ym Ko\u015bciele powszechnym. Do \u0142awek ko\u015bcielnych katolicy dodali kl\u0119czniki (w protestanckich ich nie ma).<\/p>\n\n\n\n Instrukcja Stolicy Apostolskiej z 1964 r. pisze: \u201eWiernym nale\u017cy wyznaczy\u0107 miejsca ze specjaln\u0105 trosk\u0105, aby oni i wzrokowo i duchowo mogli nale\u017cycie bra\u0107 udzia\u0142 w \u015bwi\u0119tych czynno\u015bciach. Wypada, aby wed\u0142ug zwyczaju postawi\u0107 do ich u\u017cytku \u0142awki lub krzes\u0142a\u201d, (nr 98).<\/p>\n\n\n\n Siedzenie jest tak\u017ce postaw\u0119 s\u0142uchaj\u0105cego ucznia. Jest znakiem skupienia, przyjmowania i rozwa\u017cania S\u0142owa Bo\u017cego (\u0141k 2,46; 10,39; 1 Kor 14,30; Dz 20,9).<\/p>\n\n\n\n W kt\u00f3rym momencie siedzisz w czasie liturgii Mszy \u015bw.? Le\u017cenie krzy\u017cem, czyli rzucenie si\u0119 twarz\u0105 na ziemi\u0119, zwane tak\u017ce prostracj\u0105 znane by\u0142o ju\u017c w Starym Testamencie (Rdz 17,3; Pwt 9,18; 1 Krl 8,54; Joz 5,15) i jest znakiem najg\u0142\u0119bszej adoracji oraz pokuty. Jest to jeszcze wi\u0119ksze uni\u017cenie siebie wobec Majestatu Bo\u017cego ani\u017celi kl\u0119czenie.<\/p>\n\n\n\n Le\u017cenie krzy\u017cem symbolizuje najg\u0142\u0119bsze poni\u017cenie siebie i najusilniejsz\u0105 modlitw\u0119. Lepiej ni\u017c s\u0142owa wyra\u017ca ono ca\u0142kowite oddanie si\u0119 Bogu i poczucie w\u0142asnej s\u0142abo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n W staro\u017cytno\u015bci chrze\u015bcija\u0144skiej praktykowane by\u0142o jako uzewn\u0119trznianie prywatnej pobo\u017cno\u015bci. Do dnia dzisiejszego praktyk\u0119 tak\u0105 spotka\u0107 mo\u017cna szczeg\u00f3lnie w miejscach \u015bwi\u0119tych, w sanktuariach.<\/p>\n\n\n\n Do liturgii rzymskiej padanie na twarz wesz\u0142o prawdopodobnie pod wp\u0142ywem ceremonia\u0142u bizanty\u0144skiego. Obecnie celebrans k\u0142adzie si\u0119 krzy\u017cem przed o\u0142tarzem na pocz\u0105tku ceremonii Wielkiego Pi\u0105tku, na znak, \u017ce Odszed\u0142 nasz Pasterz; Jezus Chrystus. Podobnie osoby, kt\u00f3re otrzymuj\u0105 \u015bwi\u0119cenia padaj\u0105 na twarz i le\u017c\u0105 krzy\u017cem podczas \u015bpiewania Litanii do Wszystkich \u015awi\u0119tych. W wielu zgromadzeniach zakonnych, tak\u017ce przyjmuj\u0105cy profesj\u0119 zakonn\u0105 przybieraj\u0105 postaw\u0119 le\u017cenia krzy\u017cem.<\/p>\n\n\n\n Procesja (\u0142ac. procedare \u2013 i\u015b\u0107, kroczy\u0107) to szczeg\u00f3lna forma postawy \u2013 ca\u0142y czas w ruchu. Polega ona na kroczeniu, przemieszczaniu si\u0119 z jednego miejsca na drugie. Nie jest to jednak ch\u00f3d bezcelowy i nic nie znacz\u0105cy. Wed\u0142ug symboliki liturgicznej, wyra\u017ca on w\u0119dr\u00f3wk\u0119 Ludu Wybranego z niewoli egipskiej do Ziemi Obiecanej. Sob\u00f3r Watyka\u0144ski II naucza, \u017ce ka\u017cda procesja to symboli nowego Ludu Bo\u017cego, pielgrzymuj\u0105cego za Chrystusem i z Chrystusem (na czele procesji niesiony jest przecie\u017c krzy\u017c \u2013 znak Jego przej\u015bcia od \u015bmierci do \u017cycia) do nieba (do Nowej Ziemi Obiecanej). Szczeg\u00f3ln\u0105 form\u0105 procesji s\u0105 tzw. procesje teoforyczne, kt\u00f3re pojawi\u0142y si\u0119 w liturgii Ko\u015bcio\u0142a od XIV w., wraz z rozwojem kultu eucharystycznego (gr. theos \u2013 B\u00f3g, foros \u2013 nie\u015b\u0107). Zwane s\u0105 one zatem inaczej procesjami eucharystycznymi, bowiem w ich czasie niesiony jest w monstrancji Naj\u015bwi\u0119tszy Sakrament.<\/p>\n\n\n\n Zaliczamy do nich: W czasie liturgii Mszy \u015bwi\u0119tej wyst\u0119puj\u0105 nast\u0119puj\u0105ce procesje: Inne procesje: Pok\u0142on (inklinacja od \u0142ac. inclino \u2013 sk\u0142aniam si\u0119) bardzo cz\u0119sto stosowany jest w liturgiach wschodnich. Uwa\u017ca si\u0119 go tam za zwyczajny znak g\u0142\u0119bokiego szacunku i uwielbienia. W liturgii rzymskiej natomiast pok\u0142on jest znakiem zar\u00f3wno g\u0142\u0119bokiego szacunku, jak r\u00f3wnie\u017c usposobienia pokutnego, szczeg\u00f3lnie wtedy, gdy ma on zwi\u0105zek z pro\u015bb\u0105 o oczyszczenie z grzech\u00f3w (w sakramencie pokuty, spowiedzi powszechnej, przy akcie pokuty we Mszy \u015bw. itp.).<\/p>\n\n\n\n Sk\u0142on g\u0142owy lub cia\u0142a symbolizuje cze\u015b\u0107 i b\u0142aganie. W liturgii rzymskiej pok\u0142on cz\u0119sto zast\u0119powany jest przykl\u0119kni\u0119ciem. Pok\u0142onem cia\u0142a pozdrawia si\u0119 o\u0142tarz, krzy\u017c, innych liturg\u00f3w, zw\u0142aszcza celebransa, gdy na przyk\u0142ad diakon prosi go o b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo (wypowiada s\u0142owa: \u201epob\u0142ogos\u0142aw mnie ojcze\u201d) i gdy je otrzymuje.<\/p>\n\n\n\n Sk\u0142on g\u0142owy \u2013 sk\u0142aniamy g\u0142ow\u0119, kiedy przynosimy jaki\u015b przedmiot liturgiczny kap\u0142anowi, np. podczas przygotowania dar\u00f3w ofiarnych. Sk\u0142on g\u0142owy jest znakiem szacunku i uprzejmo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Sk\u0142aniamy g\u0142ow\u0119, gdy wypowiadamy razem imiona Trzech Os\u00f3b Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej, gdy wypowiadamy imi\u0119: Jezus, Maryja, \u015bwi\u0119tego, kt\u00f3rego przypada wspomnienie, \u015bwi\u0119to lub uroczysto\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n Sk\u0142on cia\u0142a (uk\u0142on g\u0142\u0119boki) \u2013 przy tym pok\u0142onie zginamy g\u0142\u0119boko g\u0142ow\u0119 i ramiona. To r\u00f3wnie\u017c jest znak czci i uwielbienia. Je\u015bli w jakim\u015b ko\u015bciele nie jest przechowywany Naj\u015bwi\u0119tszy Sakrament (nie ma \u201ewiecznej lampki\u201d), wtedy sk\u0142aniamy cia\u0142o przed g\u0142\u00f3wnym o\u0142tarzem, pascha\u0142em albo przed krzy\u017cem. Po procesji wej\u015bcia kap\u0142an, diakon i asystuj\u0105cy wykonuj\u0105 g\u0142\u0119boki sk\u0142on w stron\u0119 o\u0142tarza.<\/p>\n\n\n\n Ponadto kap\u0142an czyni g\u0142\u0119boki uk\u0142on przed o\u0142tarzem gdy: Ponadto sk\u0142on g\u0142owy wykonuj\u0105 wszyscy (kap\u0142an i wierni) w czasie Wyznania Wiary na s\u0142owa: \u201eI za spraw\u0105 Ducha \u015awi\u0119tego przyj\u0105\u0142 cia\u0142o z Maryi Dziewicy i sta\u0142 si\u0119 cz\u0142owiekiem\u201d. Jest to nasz wyraz uczczenia tajemnicy Wcielenia.<\/p>\n\n\n\n W wykonywaniu sk\u0142on\u00f3w nale\u017cy zachowa\u0107 nie tylko powag\u0119 i staranno\u015b\u0107 (szybkie \u201euderzenie g\u0142ow\u0105 o posadzk\u0119\u201d wyra\u017ca nasz po\u015bpiech i niechlujstwo liturgiczne), ale i rozs\u0105dny umiar. Liturgia bowiem nie mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 nieustannym sk\u0142anianiem wszystkiemu i wszystkim, gdy\u017c inaczej mo\u017ce si\u0119 przerodzi\u0107 w parodi\u0119 liturgii.<\/p>\n\n\n\n Podnoszenie oczu zawsze rozumiano jako znak zewn\u0119trzny kierowania duszy do Boga. Modl\u0105cy si\u0119 cz\u0142owiek spontanicznie kierowa\u0142 sw\u00f3j wzrok w g\u00f3r\u0119 wraz z my\u015blami (Ps 122; Ps 123; \u0141k 16,23; J 11,41). Chrze\u015bcijanie ho\u0142dowali temu zwyczajowi tak dalece, \u017ce poganie wy\u015bmiewali ich z tego powodu, jak podaj\u0119 Tertulian i \u015bw. Cyprian.<\/p>\n\n\n\n Stare liturgie pozostawia\u0142y wiernym zupe\u0142n\u0105 dowolno\u015b\u0107 pod tym wzgl\u0119dem. Dok\u0142adniejsze przepisy dotycz\u0105ce podnoszenia oczu poda\u0142 dopiero Rytua\u0142 Rzymski w 1614 roku. Wymaga\u0142 na przyk\u0142ad podnoszenia oczu podczas przygotowania dar\u00f3w ofiarnych czy przed konsekracj\u0119. Praktyka podnoszenia oczu mia\u0142a u\u0142atwi\u0107 uprzytomnienie sobie obecno\u015bci Bo\u017cej i osi\u0105gni\u0119cie wi\u0119kszej serdeczno\u015bci w modlitwie.<\/p>\n\n\n\n Posoborowa odnowa liturgiczna wymaga, aby oczy by\u0142y zwr\u00f3cone na o\u0142tarz, na obrz\u0119dy, na lektora, na g\u0142osz\u0105cego s\u0142owo Bo\u017ce, w celu \u0142atwiejszego zachowania zgodno\u015bci mi\u0119dzy my\u015blami, s\u0142owami i czynno\u015bciami liturgicznymi. Kap\u0142an obecnie podnosi oczy w Kanonie Rzymskim przed przeistoczeniem na s\u0142owa: \u201eOn to (Jezus) w dzie\u0144 przed swoj\u0105 m\u0119k\u0105 podni\u00f3s\u0142 oczy ku niebu; do Ciebie, Boga Ojca Wszechmog\u0105cego\u2026\u201d.<\/p>\n\n\n\n Gdy chrze\u015bcija\u0144stwo si\u0119 rodzi\u0142o, to w kulturze \u015br\u00f3dziemnomorskiej poca\u0142unek by\u0142, mi\u0119dzy innymi, znakiem pozdrowienia i czci. Znak ten wprowadzono do liturgii chrze\u015bcija\u0144skiej jako symbol nadprzyrodzonej mi\u0142o\u015bci, braterstwa, pokoju i wzajemnej zgody. Przez chrzest bowiem cz\u0142owiek wchodzi w braterstwo chrze\u015bcija\u0144skie, w kt\u00f3rym mi\u0142o\u015b\u0107 jest podstawow\u0105 zasad\u0105. Dlatego we Mszy \u015bw. poca\u0142unek by\u0142 gestem przygotowawczym do Komunii \u015bwi\u0119tej. Jedno\u015b\u0107 z bra\u0107mi jest jedno\u015bci\u0105 Cia\u0142a Mistycznego Jezusa Chrystusa, kt\u00f3r\u0105 to jedno\u015b\u0107 koronuje Komunia \u015bwi\u0119ta.<\/p>\n\n\n\n W czasach karoli\u0144skich celebrans bra\u0142 poca\u0142unek pokoju z o\u0142tarza i przekazywa\u0142 go jednemu z wy\u017cszych w hierarchii. Ten przekazywa\u0142 go dalej i tak \u0142a\u0144cuchowo poca\u0142unek ten obj\u0105\u0142 wszystkich obecnych. P\u00f3\u017aniej poca\u0142unek pokoju zacz\u0105\u0142 si\u0119 zacie\u015bnia\u0107 do samych tylko duchownych. P\u00f3\u017aniejsze \u015bredniowiecze usi\u0142owa\u0142o rozszerzy\u0107 zn\u00f3w jego zasi\u0119g przez wprowadzenie pacyfika\u0142u. By\u0142 nim zwykle relikwiarz lub krzy\u017c. Pacyfika\u0142 uca\u0142owany przez celebransa, ministrant podawa\u0142 do uca\u0142owania kolejno wszystkim obecnym. Zwyczaj ten przetrwa\u0142 najd\u0142u\u017cej we Mszach za nowo\u017ce\u0144c\u00f3w i we Mszach konwentualnych, bo do naszych czas\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n W liturgii chrze\u015bcija\u0144skiej od staro\u017cytno\u015bci ca\u0142uje si\u0119 o\u0142tarz jako znak ho\u0142du dla Chrystusa i Jego Ofiary krzy\u017cowej. Znakiem czci dla Chrystusa jest r\u00f3wnie\u017c uca\u0142owanie ksi\u0119gi Ewangelii. W OWMR czytamy: \u201ena znak czci kap\u0142an oraz diakon ca\u0142uj\u0105 o\u0142tarz\u201d (nr 49) po przyj\u015bciu do o\u0142tarza na pocz\u0105tku Eucharystii oraz \u201ekap\u0142an na znak czci ca\u0142uje o\u0142tarz\u201d po b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwie ko\u0144cowym (nr 90d).<\/p>\n\n\n\n Ponadto z uca\u0142owaniem o\u0142tarza, relikwii \u015awi\u0119tych Pa\u0144skich i \u015bwi\u0119tych obraz\u00f3w s\u0142yn\u0105cych \u0142askami wi\u0105zano motyw przenoszenia si\u0142y z tych \u015bwi\u0119tych przedmiot\u00f3w na cz\u0142owieka ca\u0142uj\u0105cego je. Szczeg\u00f3lne znaczenie pod tym wzgl\u0119dem mia\u0142o ca\u0142owanie relikwii \u015awi\u0119tych Pa\u0144skich.<\/p>\n\n\n\n Ca\u0142owanie pier\u015bcienia biskupa i r\u0119ki kap\u0142ana przyj\u0119\u0142o si\u0119 w liturgii w IX w. i oznacza\u0142o cze\u015b\u0107 dla nich jako reprezentant\u00f3w Boga. Znakiem najwi\u0119kszej pokory i czci jest ca\u0142owanie n\u00f3g w liturgii Wielkiego Czwartku (w obrz\u0119dzie zwanym mandatum). R\u00f3wnie\u017c w Wielki Pi\u0105tek mia\u0142a miejsce adoracja krzy\u017ca przez uca\u0142owanie go w miejscach ran Chrystusa przez wszystkich obecnych w g\u0142\u0119bokim ho\u0142dzie wdzi\u0119czno\u015bci. Dzisiaj nie koniecznie trzeba krzy\u017c ca\u0142owa\u0107, cho\u0107 tradycj\u0119 t\u0105 warto przekazywa\u0107. Wystarczy jednak przykl\u0119kni\u0119cie czy uk\u0142on pe\u0142en czci dla Chrystusa ukrzy\u017cowanego.<\/p>\n\n\n\n Obecnie poca\u0142unek pokoju ma miejsce w czasie \u015bwi\u0119ce\u0144 diakonatu, prezbiteratu i sakry biskupiej (przyjmuj\u0105cy dane \u015bwi\u0119cenia otrzymuje go od szafarza sakramentu \u015bwi\u0119ce\u0144).<\/p>\n\n\n\n Znak pokoju to zewn\u0119trzny wyraz zgody z bli\u017anim.<\/p>\n\n\n\n W odnowionej liturgii, w celebracji Eucharystii poca\u0142unek pokoju zast\u0119puje znak pokoju. Wyb\u00f3r formy tego znaku Stolica Apostolska pozostawi\u0142a terytorialnej w\u0142adzy ko\u015bcielnej. W Polsce Episkopat wybra\u0142 jako znak pokoju uk\u0142on w kierunku najbli\u017cszych os\u00f3b, nie wypowiadaj\u0105c przy tym \u017cadnych s\u0142\u00f3w, jednak w poszczeg\u00f3lnych diecezjach ordynariusz mo\u017ce zaleci\u0107 inn\u0105 jego form\u0119.<\/p>\n\n\n\n Znak pokoju przekazuje si\u0119 przed \u015bpiewem Baranku Bo\u017cy (Agnus Dei) po wezwaniu kap\u0142ana lub diakona: \u201eprzeka\u017ccie sobie znak pokoju\u201d (\u201eofferte vobis pacem\u201d). Kap\u0142an mo\u017ce przekaza\u0107 znak pokoju us\u0142uguj\u0105cym, jednak winien zasadniczo pozosta\u0107 w obr\u0119bie prezbiterium, a\u017ceby nie zak\u0142\u00f3ca\u0107 celebracji liturgicznej. Celebrujacy Eucharysti\u0119 biskup najpierw przekazuje znak pokoju stojacym najbli\u017cej niego koncelebransom, a dopiero p\u00f3\u017aniej asystuj\u0105cym mu diakonom (OWMR 239). Zasadniczo mo\u017cna przekaza\u0107 pok\u00f3j za pomoc\u0105 podania r\u0119ki i wypowiedzenia s\u0142\u00f3w: \u201ePok\u00f3j Pa\u0144ski niech zawsze b\u0119dzie z Tob\u0105\u201d lub, w formie skr\u00f3conej; \u201ePok\u00f3j z Tob\u0105\u201d. Odpowied\u017a na te s\u0142owa brzmi: Amen (OWMR 154). \u201eWypada jednak, aby ka\u017cdy przekazywa\u0142 z umiarem znak pokoju tylko osobom najbli\u017cej stoj\u0105cym\u201d (OWMR 82).<\/p>\n\n\n\n Niegdy\u015b jednak znak pokoju wyst\u0119powa\u0142 tu\u017c przed ofiarowaniem dar\u00f3w na o\u0142tarzu. W Pi\u015bmie \u015bwi\u0119tym czytamy bowiem:\u201eJe\u015bli wi\u0119c przyniesiesz dar sw\u00f3j przed o\u0142tarz i tam wspomnisz, \u017ce brat tw\u00f3j ma co\u015b przeciw tobie, zostaw tam dar sw\u00f3j przed o\u0142tarzem, a najpierw id\u017a i pojednaj si\u0119 z bratem swoim. Potem przyjd\u017a i dar sw\u00f3j ofiaruj\u201d (Mt 5,23-24). Jednak ju\u017c w V w. utrwala\u0142 si\u0119 zwyczaj przekazywania sobie znaku pokoju (wtedy jeszcze przez poca\u0142unek) przed spo\u017cyciem Komunii \u015bw. Papie\u017c Grzegorz Wielki, przenosz\u0105c modlitw\u0119 Ojcze nasz po wielkiej doksologii (\u201ePrzez Chrystusa\u2026\u201d) ugruntowa\u0142 znaczenie znaku pokoju, jako przygotowania do Komunii. Wst\u0119p do msza\u0142u Paw\u0142a VI (czyli stosowanego dzi\u015b) m\u00f3wi: wierni \u201ewyra\u017caj\u0105 wzajemnie mi\u0142o\u015b\u0107, zanim b\u0119d\u0105 uczestniczy\u0107 w jednym chlebie\u201d (nr 56), a Nowe OWMR pisze:\u201ewierni okazuj\u0105 sobie trwaj\u0105c\u0105 w Ko\u015bciele komuni\u0119 i mi\u0142o\u015b\u0107, zanim przyjm\u0105 Naj\u015bwi\u0119tszy Sakrament\u201d (OWMR 82).<\/p>\n\n\n\n Znak pokoju to nie tylko pogodzenie si\u0119 czy jaka\u015b zewn\u0119trzna forma serdeczno\u015bci. Przekazujemy sobie pok\u00f3j Chrystusowy, kt\u00f3ry jest prawdziwym Bo\u017cym darem; pok\u00f3j jakiego nie potrafimy zbudowa\u0107 sami \u2013 \u201enie tak jak daje \u015bwiat (por. J 14,27).<\/p>\n\n\n\n R\u0119ka jest organem o szczeg\u00f3lnej wymowie znaczeniowej. Spo\u015br\u00f3d gest\u00f3w wykonywanych r\u0119kami, najbardziej wymownym jest gest na\u0142o\u017cenia r\u0105k. W liturgii obrz\u0119d ten nale\u017cy do najstarszych. Si\u0119ga on czas\u00f3w Chrystusa Pana, kt\u00f3ry wielokrotnie nak\u0142ada\u0142 r\u0119ce na dzieci lub na chorych (Mk 7,33; 10,16; \u0141k 4,40; Dz 6,6; 2 Tm 1,6).<\/p>\n\n\n\n Znaczenie na\u0142o\u017cenia r\u0105k zale\u017cy od obrz\u0119du, w kt\u00f3rym si\u0119 je stosuje. Nak\u0142ada si\u0119 r\u0119ce przy udzielaniu b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa (np. prymicyjnego), w kt\u00f3rym oznacza ono \u0142askawo\u015b\u0107 Boga w Tr\u00f3jcy Jedynego, kt\u00f3ry jest \u017ar\u00f3d\u0142em wszelkiej \u015bwi\u0119to\u015bci.<\/p>\n\n\n\n W obrz\u0119dzie sakramentu bierzmowania, na\u0142o\u017cenie r\u0119ki z r\u00f3wnoczesnym namaszczeniem olejem krzy\u017cma oznacza, \u017ce Duch \u015awi\u0119ty udziela si\u0119 bierzmowanemu jako Dar.<\/p>\n\n\n\n W obrz\u0119dzie sakramentu \u015bwi\u0119ce\u0144 na\u0142o\u017cenie r\u0105k oznacza przekazanie w\u0142adzy kap\u0142a\u0144skiej. Poniewa\u017c Chrystus cz\u0119sto k\u0142ad\u0142 r\u0119ce na chorych, kt\u00f3rych uzdrawia\u0142, dlatego gest ten wszed\u0142 do obrz\u0119du namaszczenia chorych.<\/p>\n\n\n\n W ka\u017cdym z wy\u017cej wymienionych obrz\u0119d\u00f3w znaczenie na\u0142o\u017cenia r\u0105k jest materi\u0105 sakramentu, kt\u00f3r\u0105 wyja\u015bnia tekst modlitwy towarzysz\u0105cej, zwanej form\u0105 sakramentu.<\/p>\n\n\n\n Op\u0119tanych uwa\u017cano za chorych, dlatego przy odmawianiu nad nimi egzorcyzm\u00f3w, k\u0142adziono na nich r\u0119ce. St\u0105d te\u017c przy obrz\u0119dzie chrztu modlitwa z egzorcyzmem po\u0142\u0105czona jest z na\u0142o\u017ceniem r\u0119ki. Na\u0142o\u017cenie to jest znakiem ochrony ochrzczonego przed atakami szatana, kt\u00f3ry jest panem wszelkiego z\u0142a. Oznacza tak\u017ce zadanie rozwijania otrzymanego daru \u017cycia Bo\u017cego, czyli \u0142aski u\u015bwi\u0119caj\u0105cej, kt\u00f3ry powierza si\u0119 rodzicom i rodzicom chrzestnym.<\/p>\n\n\n\n We Mszy \u015bw. wyci\u0105ga si\u0119 r\u0119ce nad darami ofiarnymi podczas modlitwy skierowanej do Bogo Ojca, o zes\u0142anie Ducha \u015awi\u0119tego, aby \u201edary te sta\u0142y si\u0119 Cia\u0142em i Krwi\u0105 Jezusa Chrystusa\u201d (tzw. epikleza). Gdy na ko\u0144cu Mszy \u015bw. celebrans udziela b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa w formie uroczystej (tzw. modlitwa nad ludem \u2013 oratio super populum), wyci\u0105ga r\u0119ce nad wiernymi, wypowiadaj\u0105c s\u0142owa b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n Warto zauwa\u017cy\u0107, i\u017c w czasie bierzmowania \u015bwiadek k\u0142adzie osobie bierzmowanej praw\u0105 d\u0142o\u0144 na ramieniu, co tak\u017ce jest getsem zbli\u017conym do na\u0142o\u017cenia r\u0119ki. Jest to jakby wzi\u0119cie odpowiedzialno\u015bci za dan\u0105 osob\u0119.<\/p>\n\n\n\n Gest na\u0142o\u017cenia, w formie wyci\u0105gni\u0119cia r\u0119ki, na penitentem, towarzyszy tak\u017ce formule rozgrzeszenia (\u201eB\u00f3g Ojciec mi\u0142osierdzia, kt\u00f3ry pojedna\u0142 \u015bwiat ze sob\u0105\u2026\u201d) wypowiadanej przez szafarza sakramentu w czasie spowiedzi.<\/p>\n\n\n\n Roz\u0142o\u017cenie r\u0105k i wzniesienie ich nieco w g\u00f3r\u0119 tak, jak kap\u0142an trzyma je podczas odmawiania modlitw mszalnych, to najstarsza forma postawy modlitewnej, przekazanej przez liturgi\u0119. Gest ten oznacza, \u017ce adresatem modlitwy jest Pan B\u00f3g. Symbolizuje cz\u0142owieka, kt\u00f3ry z ca\u0142\u0105 ufno\u015bci\u0105 zwraca si\u0119 do Boga i oczekuje od Niego pomocy.<\/p>\n\n\n\n Chrze\u015bcijanie staro\u017cytni w tej postawie upatrywali r\u00f3wnie\u017c podobie\u0144stwo do Zbawiciela modl\u0105cego si\u0119 na krzy\u017cu. Tertulian tak o tym pisa\u0142: \u201eMy nie tylko podnosimy r\u0119ce, lecz tak\u017ce rozk\u0142adamy, wzoruj\u0105c si\u0119 na cierpieniach Pana Jezusa i wyznajemy Go w modlitwie\u201d. Dlatego te\u017c malowid\u0142a katakumbowe przedstawiaj\u0105 liczne postacie w tej postawie modlitewnej (orantes). Postawa ta w staro\u017cytno\u015bci chrze\u015bcija\u0144skiej praktykowana by\u0142a powszechnie.<\/p>\n\n\n\n Obecnie w liturgii Mszy \u015bwi\u0119tej kap\u0142an z roz\u0142o\u017conymi r\u0119kami recytuje lub \u015bpiewa te modlitwy mszalne, kt\u00f3re pochodz\u0105 od czas\u00f3w przed karoli\u0144skich.<\/p>\n\n\n\n S\u0105 to: Do wiernych kap\u0142an zwraca roz\u0142o\u017cone r\u0119ce gdy ich pozdrawia (\u201ePan z wami:), u\u015bwiadamiaj\u0105c im obecno\u015b\u0107 Pana i gdy wzywa ich do modlitwy o przyj\u0119cie przez Boga dar\u00f3w ofiarnych (\u201em\u00f3dlcie si\u0119, aby moj\u0105 i wasz\u0105 ofiar\u0119\u2026\u201d). Wierni ani us\u0142uguj\u0105cy nie wykonuj\u0105 gestu roz\u0142o\u017cenia r\u0105k. Diakon wykonuje ten gest tylko gdy pozdrawia wiernych poza Msz\u0105 \u015bwi\u0119t\u0105 (np. przed b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwem).<\/p>\n\n\n\n Od XIII w. zacz\u0105\u0142 si\u0119 rozpowszechnia\u0107 nowy zwyczaj sk\u0142adania r\u0105k z wyprostowanymi palcami. Zwyczaj ten praktykowany by\u0142 tak w liturgii, jak i poza liturgi\u0119. Ten spos\u00f3b sk\u0142adania r\u0105k wywodzi si\u0119 z franko\u0144skiej formy sk\u0142adania ho\u0142du zwierzchnikowi (tzw. homagium). Wasal ze z\u0142o\u017conymi r\u0119kami wyst\u0119powa\u0142 przed swoim suwerenem, otrzymuj\u0105c od niego zewn\u0119trzny znak inwestytury. Obrz\u0119d ten wszed\u0142 do \u015bwi\u0119ce\u0144 kap\u0142a\u0144skich, gdzie nowo wy\u015bwi\u0119cony kap\u0142an swoje z\u0142o\u017cone r\u0119ce wk\u0142ada w r\u0119ce biskupa, przyrzekaj\u0105c mu i jego nast\u0119pcom pos\u0142usze\u0144stwo i szacunek. W liturgii Mszy \u015bw. np. kap\u0142an trzyma r\u0119ce z\u0142o\u017cone podczas procesji do o\u0142tarza, podczas aktu pokutnego, hymnu Chwa\u0142a na wysoko\u015bci Bogu, wyznania wiary. Wierni sk\u0142adaj\u0105 w ten spos\u00f3b r\u0119ce przy modlitwie, tak podczas liturgii, jak i poza ni\u0105.<\/p>\n\n\n\n Sk\u0142adanie r\u0105k przy modlitwie symbolizuje wzniesienie duszy do Boga i oddanie Mu si\u0119 z wiar\u0105. Jest znakiem poddania si\u0119 Jego woli, jako najwy\u017cszemu Panu.<\/p>\n\n\n\n Z\u0142o\u017cenie r\u0105k ze splecionymi palcami wed\u0142ug Pliniusza i Owidiusza mia\u0142o w staro\u017cytno\u015bci znaczenie magiczne: mia\u0142o chroni\u0107 przed demonami i si\u0142ami tajemnymi. W czasach starochrze\u015bcija\u0144skich tylko w pojedynczych wypadkach pojawia\u0142 si\u0119 jako gest modlitewny i to przy modlitwie prywatnej, rzadziej w liturgii.<\/p>\n\n\n\n Sk\u0142adanie skrzy\u017cowanych r\u0105k na piersiach, w liturgii wyst\u0119powa\u0142o wyj\u0105tkowo (np. Suscipe (\u201eNiech Pan przyjmie ofiar\u0119 z r\u0105k twoich\u201d) w liturgii benedykty\u0144skiej). Spos\u00f3b ten praktykowany jest czasem prywatnie jako postawa u\u0142atwiaj\u0105ca skupienie modlitewne.<\/p>\n\n\n\n Gdy jako ministrant nie niesiesz \u017cadnego przedmiotu, albo gdy nie masz w r\u0119ku modlitewnika \u2013 \u015bpiewnika, wtedy z\u0142\u00f3\u017c swoje r\u0119ce. R\u0119ce powinny by\u0107 zawsze z\u0142o\u017cone na wysoko\u015bci piersi i stale skierowane ku g\u00f3rze. Kiedy \u0142\u0105czymy nasze r\u0119ce razem i sk\u0142adamy je do modlitwy, wtedy znaczy to: my gromadzimy si\u0119, zwracamy si\u0119 do Boga, oddajemy Mu siebie samych!<\/p>\n\n\n\n Jest to znak pokory, skruchy i szczerego \u017calu za grzechy. Podczas wykonywania tego gestu wskazujemy na serce cz\u0142owieka, gdy\u017c \u201ez serca pochodz\u0105 z\u0142e my\u015bli, zab\u00f3jstwa, cudzo\u0142\u00f3stwa, czyny nierz\u0105dne, kradzie\u017ce, fa\u0142szywe \u015bwiadectwa, przekle\u0144stwa\u201d (Mt 15,19). W Biblii wzmiank\u0119 o biciu si\u0119 w piersi znajdujemy w \u0141k 23,48, gdzie t\u0142umy wracaj\u0105ce z egzekucji Jezusa \u201ebi\u0142y si\u0119 w piersi\u201d, na znak poczucia winy i \u017calu.<\/p>\n\n\n\n W Eucharystii gest ten wykonujemy: Celebrans i koncelebransi: Niedy\u015b gest bicia si\u0119 w piersi by\u0142 du\u017co cz\u0119stszy; do dzi\u015b wielu ludzi bije si\u0119 w piersi na s\u0142owa: \u201ePanie nie jestem godzien\u2026\u201d<\/em> przed Komuni\u0105 \u015bw. Mimo, i\u017c nie jest to gest przewidziany przez przepisy liturgiczne, jest to jednak jako wyraz prywatnej pobo\u017cno\u015bci, mo\u017cna go zachowa\u0107. Gest ten oznacza nasze oczyszczenie serca. Ponadto jest jakby \u201eobudzeniem sumienia\u201d, kt\u00f3re mo\u017ce jeszcze \u015bpi.<\/p>\n\n\n\n Jest to gest obmycia r\u0105k kap\u0142ana, symbolizuj\u0105cy wewn\u0119trzne obmycie z ludzkich nieprawo\u015bci. Geneza gestu obmycia r\u0105k jest jednak zupe\u0142nie inna. W pierwszych wiekach chrze\u015bcija\u0144stwa podczas ofiarowania nie sk\u0142adano pieni\u0119dzy, ale najcz\u0119\u015bciej jakie\u015b dary natury: owoce, chleby, byd\u0142o itd. Kap\u0142an musia\u0142 ka\u017cdej ofiary przynajmniej dotkn\u0105\u0107. Gdy ju\u017c sko\u0144czy\u0142 przyjmowa\u0107 dary mia\u0142 zazwyczaj brudne r\u0119ce. St\u0105d wzi\u0105\u0142 si\u0119 zwyczaj obmywania r\u0105k, kt\u00f3ry z biegiem historii nabra\u0142 w liturgii znaczenia symbolicznego (OWMR 76).<\/p>\n\n\n\n OWMR 76 poucza, i\u017c \u201ekap\u0142an, stoj\u0105c z boku o\u0142tarza umywa r\u0119ce, wyra\u017cajac tym obrz\u0119dem pragnienie duchowego oczyszczenia\u201d. W czasie, gdy ministrant obmywa wod\u0105 z lawaterza d\u0142onie kap\u0142ana, ten wypowiada s\u0142owa: \u201eObmyj mnie Panie z mojej winy i oczy\u015b\u0107 mnie z grzechu mojego\u201d. Gest obmycia r\u0105k jest szczeg\u00f3lnie uwidoczniony we Mszy \u015bw. z udzia\u0142em biskupa. Ceremonia\u0142 biskupi opisuj\u0105c przybycie i przygotowanie biskupa do celebracji w nr 126 przewiduje obmycie r\u0105k w zakrystii przed na\u0142o\u017ceniem szat liturgicznych. Obmycie r\u0105k biskupa nast\u0119puje tak\u017ce po przyj\u0119ciu i udzielaniu Komunii \u015bw. (nr 166).<\/p>\n\n\n\n Znak krzy\u017ca jest gestem najcz\u0119\u015bciej wykonywanym gestem przez katolik\u00f3w. Symbolizuje on krzy\u017c, na kt\u00f3rym umar\u0142 Chrystus. Dla \u017byd\u00f3w by\u0142 on ha\u0144b\u0105, dla Grek\u00f3w i Rzymian g\u0142upstwem, dla Chrze\u015bcijan za\u015b; oznacza\u0142 zbawienie. Znak krzy\u017ca jest wyznaniem wiary w Boga Tr\u00f3jjedynego \u2013 Ojca, Syna i Ducha \u015awi\u0119tego. Wykonuj\u0105c znak krzy\u017ca na samych sobie, niejako sami wyra\u017camy gotowo\u015b\u0107 na ukrzy\u017cowanie siebie.<\/p>\n\n\n\n Wyr\u00f3\u017cniamy dwa rodzaje znak\u00f3w krzy\u017ca: du\u017cy i ma\u0142y.<\/p>\n\n\n\n W czasie Mszy \u015bw. du\u017cy znak krzy\u017ca wykonujemy: Kap\u0142an wykonuje znak krzy\u017ca nad ludem w czasie b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa ko\u0144cowego. Biskup b\u0142ogos\u0142awi lud czyni\u0105c trzykrotnie znak krzy\u017ca nad ludem (OWMR 167). Ponadto du\u017cy znak krzy\u017ca na sobie wykonuje celebrans i koncelebransi w Kanonie Rzymskim (1 modlitwa eucharystyczna) na s\u0142owa: \u201eaby\u015bmy przyjmuj\u0105c z tego o\u0142tarza Naj\u015bwi\u0119tsze Cia\u0142o i Krew Chrystusa, otrzymali obfite + b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo i \u0142ask\u0119\u201d.<\/p>\n\n\n\n Ma\u0142y znak krzy\u017ca wykonujemy przed Ewangeli\u0105, znacz\u0105c kciukiem ma\u0142e znaki krzy\u017ca na na czole, ustach i piersi w czasie s\u0142\u00f3w, wypowiadanych przed diakona lub prezbitera: \u201eS\u0142owa Ewangelii wed\u0142ug \u015bwi\u0119tego \u2026\u201d +.<\/p>\n\n\n\n Znak krzy\u017ca wykonuj\u0105 rodzice na czo\u0142ach dzieci b\u0142ogos\u0142awi\u0105c je, mo\u017cemy go czyni\u0107 na bochenku chleba, kt\u00f3ry zamierzamy przekroi\u0107, przechodz\u0105c obok ko\u015bcio\u0142a, jako prosty akt strzelisty\u2026 Jednym s\u0142owem: zawsze, daj\u0105c \u015bwiadectwo wierze, kt\u00f3ra przenika nasze \u017cycie.<\/p>\n\n\n\n Warto nadmieni\u0107, \u017ce czynno\u015bci takie jak: dzwonienie, gongowanie nie s\u0105 stricte gestami liturgicznymi.<\/p>\n\n\n\n opr. na podstawie starych materia\u0142\u00f3w i uzupe\u0142nione: Micha\u0142 Makowski i Piotr Lewandowski<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Postawy i gesty w liturgii maj\u0105 swoj\u0105 symbolik\u0119. Samo cia\u0142o ludzkie ma swoj\u0105 wymow\u0119 w liturgii. Og\u00f3lne Wprowadzenie do Msza\u0142u zwraca uwag\u0105 na to, i\u017c \u201ejednakowa postawa cia\u0142a, kt\u00f3r\u0105 powinni zachowa\u0107 wszyscy uczestnicy liturgii, jest znakiem wsp\u00f3lnoty i jedno\u015bci zgromadzenia, wyra\u017ca bowiem, a zarazem wywiera wp\u0142yw na my\u015bli i uczucia uczestnik\u00f3w\u201d (nr 20). Jak zewn\u0119trzne zachowanie si\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":4893,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-4872","page","type-page","status-publish","hentry"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.ministranci.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/4872","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.ministranci.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.ministranci.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ministranci.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ministranci.katowice.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4872"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.ministranci.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/4872\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4873,"href":"https:\/\/www.ministranci.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/4872\/revisions\/4873"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.ministranci.katowice.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/4893"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.ministranci.katowice.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4872"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Postawy liturgiczne:<\/h4>\n\n\n\n
\u2022 Postawa kl\u0119cz\u0105ca
\u2022 Postawa siedz\u0105ca
\u2022 Le\u017cenie krzy\u017cem
\u2022 Procesja<\/p>\n\n\n\nGesty liturgiczne:<\/h4>\n\n\n\n
\u2022 Podnoszenie oczu
\u2022 Poca\u0142unek pokoju
\u2022 Znak pokoju
\u2022 Na\u0142o\u017cenie r\u0105k
\u2022 Roz\u0142o\u017cenie r\u0105k
\u2022 Z\u0142o\u017cenie r\u0105k
\u2022 Bicie si\u0119 w piersi
\u2022 Obmycie r\u0105k
\u2022 Znak krzy\u017ca<\/p>\n\n\n\nPostawy liturgiczne<\/h3>\n\n\n\n
Postawa stoj\u0105ca<\/h4>\n\n\n\n
\u2022 Od pocz\u0105tku Mszy \u015awi\u0119tej a\u017c do oracji w\u0142\u0105cznie.
\u2022 Od wersetu \u201eAlleluja\u201d przed Ewangeli\u0105 a\u017c do zako\u0144czenia Ewangelii.
\u2022 Podczas wyznania wiary i modlitwy powszechnej.
\u2022 Podczas procesji z darami ofiarnymi.
\u2022 Od wezwania kap\u0142ana \u201eM\u00f3dlcie si\u0119, aby moj\u0105 i wasz\u0105 ofiar\u0119\u2026\u201d.
\u2022 Podczas prefacji a\u017c do \u201e\u015awi\u0119ty, \u015awi\u0119ty \u2026\u201d w\u0142\u0105cznie.
\u2022 Po aklamacji \u201eOto wielka tajemnica wiary\u201d a\u017c do \u201eBaranku Bo\u017cy\u201d w\u0142\u0105cznie.
\u2022 Podczas Modlitwy po Komunii \u015bw. oraz obrz\u0119d\u00f3w zako\u0144czenia.<\/p>\n\n\n\nPostawa kl\u0119cz\u0105ca<\/h4>\n\n\n\n
\u2022 podczas Modlitwy eucharystycznej, po \u015bpiewie: \u201e\u015awi\u0119ty\u2026\u201d
\u2022 na s\u0142owa: \u201eOto Baranek Bo\u017cy \u2026 Panie, nie jestem godzien\u2026\u201d
\u2022 w czasie adoracji Naj\u015bwi\u0119tszego Sakramentu<\/p>\n\n\n\n
Nale\u017cy odr\u00f3\u017cni\u0107 postaw\u0119 kl\u0119cz\u0105c\u0105 od przykl\u0119kni\u0119cia. Podczas przykl\u0119kania kl\u0119ka si\u0119 zawsze na prawe kolano i nie czyni si\u0119 przy tym \u017cadnych gest\u00f3w, np. znaku krzy\u017ca.<\/p>\n\n\n\n
\u2022 po podniesieniu Hostii w czasie konsekracji
\u2022 po podniesieniu kielicha w czasie konsekracji
\u2022 w czasie \u015bpiewu Baranku Bo\u017cy, a przed s\u0142owami: \u201eOto Baranek Bo\u017cy\u2026\u201d<\/p>\n\n\n\nPostawa siedz\u0105ca<\/h4>\n\n\n\n
\u2022 podczas czyta\u0144 mszalnych (z wyj\u0105tkiem Ewangelii), psalmu responsoryjnego i kazania (homilii) oraz ciszy po kazaniu
\u2022 podczas przygotowania dar\u00f3w ofiarnych (z wyj\u0105tkiem tych ministrant\u00f3w, kt\u00f3rzy podaj\u0105 ampu\u0142ki)
\u2022 podczas rozdawania Komunii \u015bw. (z wyj\u0105tkiem tych, kt\u00f3rzy podaj\u0105 paten\u0119) i chwili ciszy po Komunii \u015bw.
\u2022 w czasie og\u0142osze\u0144 parafialnych
Siedz\u0105c nigdy nie zak\u0142adamy nogi na nog\u0119, nie wyci\u0105gamy ich przed siebie ani nie \u201ebawimy si\u0119\u201d stopami. W czasie postawy siedz\u0105cej d\u0142onie spoczywa\u0107 powinny na kolanach.<\/p>\n\n\n\nLe\u017cenie krzy\u017cem<\/h4>\n\n\n\n
Procesja<\/h4>\n\n\n\n
\u2022 procesj\u0119 Bo\u017cego Cia\u0142a (z 4 stacjami) i procesje w tzw. oktawie Bo\u017cego Cia\u0142a
\u2022 procesj\u0119 po sumie odpustowej
\u2022 procesj\u0119 rezurekcyjn\u0105 (po Wigilii Paschalnej w wiecz\u00f3r Wielkiej Soboty lub w Niedziel\u0119 Zmartwychwstania Pa\u0144skiego przed pierwsz\u0105 Msz\u0105. Procesja ta wyra\u017ca rado\u015b\u0107 ze zmartwychwstania Chrystusa.)<\/p>\n\n\n\n
\u2022 procesja wej\u015bcia (uk\u0142ad procesji wej\u015bcia: ministranci kadzid\u0142a i \u0142\u00f3dki, ministranci \u015bwiat\u0142a o p\u00f3\u0142 kroku przed ministrantem krzy\u017ca, dalej; lektor lub diakon z ewangeliarzem, ministranci z pochodniami, ministranci wed\u0142ug hierarchii stopni, lektorzy, psa\u0142terzysta, akolici, koncelebransi, celebrans z asystuj\u0105cymi diakonami, ceremoniarz, ministranci mitry i pastora\u0142u (je\u015bli celebransem jest biskup)
\u2022 procesja z ewangeliarzem do ambony (odbywa si\u0119 przed proklamacj\u0105 Ewangelii, w czasie aklamacji przed ni\u0105, kolejno\u015b\u0107: ministranci \u015bwiat\u0142a ze \u015bwiecami, ministranci kadzid\u0142a i \u0142\u00f3dki, diakon z ewangeliarzem
\u2022 procesja wiernych z darami (mog\u0105 ich zast\u0119powa\u0107 ministranci). S\u0105 oni wyrazicielami ca\u0142ego zgromadzenia liturgicznego, pragn\u0105cego z\u0142o\u017cy\u0107 Bogu w ofierze siebie samych.
\u2022 procesja komunijna Gdy s\u0142u\u017cba liturgiczna i wierni udaj\u0105 si\u0119 w okre\u015blone miejsce, by przyj\u0105\u0107 komuni\u0119, procesja ta wyra\u017ca nasz\u0105 ch\u0119\u0107 spotkania i zjednoczenia si\u0119 z Jezusem w Eucharystii).
\u2022 procesja wyj\u015bcia (powr\u00f3t do zakrystii po sko\u0144czonych obrz\u0119dach \u2013 bez kadzid\u0142a i ewangeliarza)<\/p>\n\n\n\n
\u2022 procesja b\u0142agalna w dni krzy\u017cowe, czyli w 3 pierwsze dni po niedzieli przed ur. Wniebowst\u0105pienia Pa\u0144skiego (\u015bpiewa si\u0119 Litani\u0119 do Wszystkich \u015awi\u0119tych i wezwania)
\u2022 procesja pogrzebowa z ko\u015bcio\u0142a lub kaplicy na cmentarz<\/p>\n\n\n\nGesty liturgiczne<\/h3>\n\n\n\n
Pok\u0142on<\/h4>\n\n\n\n
\u2022 podczas wypowiadania modlitw: Wszechmog\u0105cy Bo\u017ce, Przyjmij nas Panie w duchu pokory\u2026
\u2022 w Kanonie Rzymskim na s\u0142owa: Pokornie Ci\u0119 b\u0142agamy
\u2022 podczas wypowiadania s\u0142\u00f3w konsekracji (jako \u017ce s\u0119 to s\u0142owa samego Chrystusa): \u201eBierzcie i jedzcie\u2026bierzcie i pijcie\u201d<\/p>\n\n\n\nPodnoszenie oczu<\/h4>\n\n\n\n
Poca\u0142unek pokoju<\/h4>\n\n\n\n
Znak pokoju<\/h4>\n\n\n\n
Na\u0142o\u017cenie r\u0105k<\/h4>\n\n\n\n
Roz\u0142o\u017cenie r\u0105k<\/h4>\n\n\n\n
\u2022 kolekta
\u2022 modlitwa nad darami
\u2022 modlitwa Eucharystyczna
\u2022 modlitwa Pa\u0144ska
\u2022 modlitwa po Komunii (postcommunio)<\/p>\n\n\n\nZ\u0142o\u017cenie r\u0105k<\/h4>\n\n\n\n
Bicie si\u0119 w piersi<\/h4>\n\n\n\n
\u2022 w czasie III formy aktu pokuty na s\u0142owa: \u201emoja wina, moja wina, moja bardzo wielka wina<\/em>\u201d<\/p>\n\n\n\n
\u2022 w czasie Mszy gdzie u\u017cywa si\u0119 Kanonu Rzymskiego (I Modlitwy Eucharystycznej) na s\u0142owa: \u201er\u00f3wnie\u017c nam: twoim grzesznym s\u0142ugom\u2026<\/em>\u201d<\/p>\n\n\n\nObmycie r\u0105k<\/h4>\n\n\n\n
Znak krzy\u017ca<\/h4>\n\n\n\n
\u2022 Na rozpocz\u0119cie Eucharystii na s\u0142owa: \u201eW imi\u0119 +Ojca i Syna i Ducha \u015awi\u0119tego\u2026\u201d (czyni go tak\u017ce celebrans).
\u2022 Na pokropienie wod\u0105 \u015bwi\u0119con\u0105, zast\u0119puj\u0105ce akt pokuty (aspersja)
\u2022 W czasie b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa ko\u0144cowego: \u201eNiech Was b\u0142ogos\u0142awi B\u00f3g wszechmog\u0105cy: +Ojciec i Syn i Duch \u015awi\u0119ty\u201d.<\/p>\n\n\n\n